گفتگو با محمد رضا روحانی
وکیلِ مُستقل، دادبانِ آزادی‌ است
در باره کانون وکلا 

 
 
این گفت و شنود به تاریخچه حرفه وکالت، تحولات قوانین مربوط به وکالت، کانون وکلا و تنظیم رابطه نظامهای استبدادی شاه و شیخ با وکلای مستقل که به حق دادبان آزادی هستند، می‌پردازد.
...
از مجادلات در خصوص حضور وکلای دادگستری در فرودگاه مهرآباد به هنگام ورود آیت‌الله خمینی به ایران که بگذریم، وکلای دادگستری در دو تاریخ زیر با ایشان دیدار کردند.
۱- جلسه اول ۱۸ بهمن ۱۳۵۷ در مدرسه علوی
۲- جلسه دوم ۷ اسفند ۱۳۵۷
در دیدار نخست که حدود سیصد نفر از وکلا و قضات دادگستری حضور داشتند، آیت‌الله خمینی گفت: من از جهتی باید اظهار تاسف بکنم و از جهتی باید اظهار شادمانی.
آنکه موجب اظهار تاسف است این است که طبقات ملت ایران به واسطه فعالیت های اجانب همچون از هم دور شدند که ما در تمام عمر مواجه با این وجوه کریمه نشدیم و هرکدام -هر صنفی- در یک طرف واقع شدند.
دانشگاهی در یک طرف بود، روحانی در یک طرف بود، قضات دادگستری در یک طرف بودند،علمای روحانی در یک طرف بودند و وکلای دادگستری همین طور. و این دستی بود که از اجانب در این مملکت فعالیت می‌کرد. آنچه اسباب خوشحالی است این است که این نهضت اسلامی ایران موجب شد که این اختلافات رو به نقصان گذاشت و رو به نابودی. الان این مجلسی که از آقایان قضات و آقایان وکلای دادگستری هست، هیچ وقت برای ما نبوده است. ما حالا با شما مواجهیم و درد دل ها را با شما می‌خواهیم بکنیم. ما زیاد درد دل داریم آقا و آن درد دلی است که شما ها دارید. ما پنجاه سال است که هیچ چیز آزاد نداشتیم. همه شما می‌دانید از آن وقتی که رضا شاه آمد تا الآنی که من این جا نشسته ام، ما غیر از این که حالا اخیرا شده است، ما هیچ چیز آزاد نداشته ایم. نه مطبوعات آزاد داشتیم، نه یک دادگستری مستقل داشتیم، نه یک کانون وکلای مستقل. همه اش آنها تصرف داشتند...»

در دیدار دوم وکلای دادگستری مورخ ۷ اسفند ۱۳۵۷ نماینده وکلای حاضر در نشست، گفت: «ما هیچ وقت در خدمت دیکتاتوری نبوده ایم و از امام استدعا داریم همان گونه که در تخریب رژیم فاسد سهمی داشته ایم اجازه دهند در بازسازی نیز سهم خود را اداء کنیم. تقاضای وکلا این است که ترتیبی داده شود همان طور که گفته اید دادگستری از بیخ و بن تغییر یابد، وکلا به مانند یک سرباز فداکار در این نوع تحول و دگرگونی شرکت فعالی داشته باشند.» 
آیت‌الله در پاسخ چنین اظهار نمود: «... باید اغراض شخصی را کنار گذاشت چون شیاطین در کمین هستند بنابر این همه باید دست به دست هم بدهیم و هر کس در طبقه خودش کوشش کند البته وکلای دادگستری باید بنشینند و درباره دادگستری که فجیعه بود فکر بکنند.» (دادگستری باید از شرع اسلام استفاده کند...)

چند ساعت بعد بیانیه‌ مهم زیر بمناسبت سالروز استقلال کانون منتشر شد:

بیانیه کانون وکلا
بمناسبت سالروز استقلال
استقرار حاکمیت واقعی مردم محتوای کلیه قیام‌ها و جنبش‌هایی است که ملت قهرمان ما از صد سال پیش تا کنون نهال آنرا با خون بهترین و دلیرترین فرزندانش آبیاری کرده‌است.

پیشگامان این جنبش‌ها از آنجا که برای آزادکردن آحاد و افراد مردم ایران از زنجیرهای گوناگون ستم بپاخاسته بودند اعاده حیثیت واقعی انسان ایرانی را والاترین هدف و وظیفه خود قرار دادند. آنان با روشن‌بینی و درایت نیک می‌دانستند که استقرار آزادی و حکومت واقعی مردم وقتی میسر است که حقوق انسانی فرد فرد ملت ایران محترم شمرده شود و ایرانی واقعاً احساس کند که صاحب اختیار خانه خویش است. برای به کرسی نشاندن این خواست برحق چه خانمانها که بر باد رفت و چه انبوه جوانان و مردان و زنان ایرانی در طول سالیان دراز شربت شهادت نوشیدند و چه مردانه چندین نسل پرچم پرافتخار مبارزه نسل‌های ما که پیروزمندانه در پهنه ایران در اهتزاز است.

ایجاد قوه قضائیه مستقل و قوی بمثابه عامل استقرار حاکمیت واقعی مردم از اوان انقلاب مشروطیت بدرستی یکی از اهداف پیشگامان انقلاب بود و این خواست با پذیرفتن و تصریح اصل تفکیک قوا و شمول اختیارات محاکم عدلیه در قالب قانون ریخته شد.

دشمنان مردم و دشمنان حکومت واقعی و استقرار آزادی همواره تضعیف قوه قضائیه را بعنوان شرط اصلی پیروزی توطئه‌های ضدمردمی و ضدآزادی ارزیابی می‌کردند، هر یورش عوامل استعمار و ارتجاع به مردم و حقوق ملت ایرات توأم با یورشی به پیکر قوه قضائیه بود. استقرار سلسله غاصب پهلوی که محصول توطئه کودتای استعماری علیه جنبش آزادیبخش مردم ایران بود یورشهای مکرر به قو قضائیه را به دنبال داشت. عوامل این رژیم آگاهانه هر روز شاخه‌ای از درخت تناور قوه قضائیه مستقل را بریدند و بنوعی این تجاوزات را با پیرایه‌های مصنوعی پوشاندند و به اصطلاح عدلیه دنیاپسند بوجود آوردند!

در این عدلیه دنیاپسند اصل استقلال قضات پایمال گشت و اصل حاکمیت و شمول اقتدارات محاکم عدلیه نقض گشت. محاکم نظامی و محاکم اختصاصی با قضات گوش بفرمان و مطیع بعنوان ارگانهای تثبیت‌کننده اقتدار غیرمشروع دیکتاتوری بکارگرفته شدند و صاحب اختیار جان و مال مردم شدند.

در زمینه سیاه حاکمیت مطلق دیکتاتوری فرشته چشم بسته عدالت فقط نقش یک مترسک داشت. موضوع اجرای عدالت سیه روزانی بودند که خود قربانیان رژیم غیرانسانی دیکتاتوری و دست‌نشانده بودند. آفتابه‌دزدان دربند بودند ولی دزدانی که بیکباره دهها و صدها آبادی و شهر را می‌بلعیدند و یا حقوق اساسی مردم را مورد تجاوز قرار می‌دادند و بهترین فرزندان ملت را به خاک و خون می‌‌نشاندند در مسند قدرت و اقتدار.

آشکار است که در چنین مجموعه شأن و نقش وکیل دادگستری چگونه دست کم گرفته می‌شد. در دوران سیاه دیکتاتوری بودند وکلائی که واقعاً مظهر واقعی دفاع از حق و عدالت بودند و بدرستی مسئولیت شغل شریف خویش را احساس می‌کردند ولی تلقی دستگاه حاکم از وکیل دادگستری و نقش او به گونه‌ای دیگر بود. به همین دلیل بود که ارگان اداره‌کننده کار وکلا یکی از دوایر جزء وزارت دادگستری بود.

وکلای شریف سالها در کار حیثیت و شئون وکلا و برای اینکه وکیل دادگستری جای واقعی خود را در مجموعه سیستم قشایی داشته باشد پایمردی کردند ولی حاصل کار همواره اندک بود.

فقط پس از پیروزی ملت ایران برهبری دکتر مصدق و استقرار دولت ملی ان رهبر بزرگ بود که قدمهای اساسی در اعاده استقلال قوه قضائیه برداشته شد واصل حاکمیت محاکم دادگستری و شمول اقتدارات این محاکم احیا گردید، و در همین دوره بود که نقش وکیل در دستگاه قضایی مستقل بدرستی ردیابی گردید و لایحه قانونی استقلال کانون وکلاء تدوین و تصویب گردید. هرچند دستگاه استبداد در طول ۲۵ سال اخیر بصورتهای گوناگون به حدود و حقوق کانون وکلا دست‌درازی کرد ولی وکلاء آگاه که تعدادشان کم نبود هیچگاه رسالت خویش را فراموش نکردند.

امروز جامعه وکالت فی‌الواقع مرحله بلوغ را از سرگذرانده و در راه کمال است. جامعه وکالت امروز چه از نظر کیفی و چه از نظر کمی دگرگونی پیدا کرده است، عناصر آگاه جامعه وکالت در نهضت ضداستبدادی و ضداستعماری نقش شایسته خود را بدرستی ایفا کردند و پیشوایان گرانقدر نهضت این نقش را ستودند.

این تقدیرها مایه دلگرمی همه وکلای نیک اندیشی است که آگاهانه از حقوق انسانی مردم دفاع کرده و می‌کنند. هیئت مدیره

کانون در دوره حاضر با آگاهی برسالت واقعی وکلای دادگستری کوشش به عمل آورد که اقدامات کانون واقعاً در جهت صحیح هدایت گررد و به جای پرداختن به مسائل روزمرّه و جزئی ایفای وظایف واقعی وکلای دادگستری را وجهه همت خویش قرار داد.

بیادبود روز استقلال کانون هرساله جشنی ترتیب می‌دادند. هیئت مدیره کانون وکلای دادگستری در اوضاع و شرایط حاضر ترتیب‌دادن چنین مراسمی را در خور شأن جامعه وکالت ندانست و لذا از یرگزاری جشن مرسومی خودداری کرد.

جا دارد بمناسبت روز استقلال کانون ضمن بزرگداشت و ادای احترام به روان رهبر عالیقدر جنبش ملی ایران دکتر محمد مضدق، از وزیر دادگستری دولت قانونی او مرحوم عبدالعلی لطفی نیز با احترام یاد شود و از مجاهدتهای او در بنیانگزاری مجدد قوه قضائیه مستقل و ایجاد کانون وکلای مستقل قدردانی شود. همچنین جا دارد از کلیه همکارانی که در آنزمان در کار تدوین لایحه استقلال نقش داشتند به نیکی و با احترام یاد شود. یادشان گرامی باد.

کانون وکلای ایران بی مناسبت نمی‌داند که وفاداری خود را به اصول عالیه دفاع از خق و آزادی و استقرار حاکمیت مطلق ملت قاطعانه اعلام دارد و همچنین دفاع از احیای اقتدارات کامل محاکم عدلیه و قوه قضائیه مستقل و قوی را بار دیگر وجهه همت خود و عموم وکلاء و علاقمندان به ازادی و عدالت قرار دهد.

کانون وکلاء دادگستری
...
نشریه کانون وکلاء - زمستان ۱۳۵۷ - شماره «۱۴۳ و ۱۴۴ و ۱۴۵» (صفحه ۶ تا ۹)
روزنامه کیهان تیز به بخشی از بیانیه فوق را منتشر کرد. شماره ۱۰۶۴۸ - ۸ اسفند ۱۳۵۷ صفحه ۳.
ـــــــــــــ
در تاریخ ۷ اسفندماه ۱۳۳۱، دکتر محمد مصدق، که دکترای حقوق و نیز پروانه وکالت در محاکم سوییس داشت، به استناد لایحه اختیارات که اخذ کرده بود، لایحه استقلال کانون وکلاء را تنظیم کرد.
...
سایت همنشین بهار 

 

برای ارسال این مطلب به فیس‌بوک، آیکون زیر را کلیک کنید:
facebook