تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (73)
حلقه وین و پوزیتیویسم منطقی 

https://www.youtube.com/watch?v=9iHAeyoDBgo 

فایل صوتی

http://www.hamneshinbahar.net/mp3files/World_History_73.mp3 


بحث «تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک»، که از داستان تکامل و انسان‌های اولیه آغاز شده، اکنون به نیمه اول قرن بیستم نزدیک شده‌است. بحث مزبور که تا دوران کنونی ادامه خواهد داشت، در مورد تجربه و حافظه گذشته بشر است. قسمت پیش، به واقعه مهمی که در حوزه تاریخ علم اتفاق افتاد - رازگشایی پُل دیراک Paul Dirac از ضدماده - اختصاص داشت. پیش و بعد از انتشار نظرات دیراک، «حلقه وین» Vienna Circle بر سر زبان‌ها بود. در این قسمت به آن می‌پردازم. ابتدا توضیح کوتاهی در مورد حلقه وین و نگرش فلسفی آن - پوزیتیویسم منطقی - داده، سپس به روش علمی، اصل تحقیق‌پذیری و علم و شبه علم اشاره می‌‌کنم. 
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
حلقه وین متشکل از اندیشمندانی بود که در دهه‌های دوم و سوم قرن بیستم در شهر وین اتریش در کنار یکدیگر درگیر بحث‌های علمی و فلسفی بودند. آنچه در کار آنان تازه به نظر مى‌رسید استفاده از منطق ریاضى Mathematical logic بود. منطق ریاضى چارچوبى را براى آن‌ها فراهم آورد تا صورت‌بندى دقیقى از نظریه‌هاى علمى بیان کنند. در سال ۱۹۲۹ اعضای حلقه وین ضمن قدردانی از آلبرت اینشتین، برتدراند راسل و ویتگنشتاین، در اعلامیه‌ای با عنوان «درک علمی از جهان»
Wissenschaftliche Weltauffassung
به تبیین عالم از منظر خویش پرداختند و مجله‌ای با عنوان ارکنتنیس Erkenntnis (شناخت) منتشر کردند. آنان هر هفته نشست می‌گذاشتند. سنگ بنای فکری این جلسات که در سال‌های ۱۹۲۴ تا ۱۹۳۶ بر گزار می‌شد عمدتاً نگرش فلسفی پوزیتیویسم منطقی Logical positivism بود.
...
پوزیتیویسم - با مسامحه «اثبات‌گرایی» - هر گونه فلسفه علم بر اساس این دیدگاه است که در علوم طبیعی و اجتماعی، داده‌های برگرفته شده از «تجربه حسّی» و تلقی منطقی و ریاضی از آن، تنها منبع معرفت‌های معتبر است. البته بخشِ غیرِتجربی(پیشینیِ) دانشِ بشر(اصولِ منطق) هم، که از تجربه محض حاصل نمی‌شوند، شایسته تأمل است.
...
پیروان پوزیتیویسم منطقی مثل اعضای احزاب سیاسی متشکل شدند و تعالیم خود را مثل اینکه رسالتی داشته باشند با غیرت و حرارت تبلیغ و ترویج می‌کردند.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
مابعدالطبیعه با ماوراءالطبیعه یکی‌ نیست
پوزیتیویست‌های منطقی با مابعدالطبیعه یا آنچه اسمش را مابعدالطبیعه گذاشته بودند، کنار نمی‌آمدند. یعنی اینکه در ورای دنیای عادی علم و شعور متعارف، دنیایی که حواس ما، آن را به ما نشان می‌دهد، دنیای دیگری ممکن است وجود داشته باشد. مخالفت حلقه وین با مابعدالطبیعه صرفاً یک نظرگاه فلسفی نبود. در آنزمان در اتریش بین سوسیالیست‌ها و یکی از احزاب دست راستی که روحانیون مسیحی پشتش بودند کشمکش شدیدی جریان داشت. بنابراین مخالفت حلقه وین با مابعدالطبیعه به منزله عمل سیاسی هم بود، هرچند بیشتر اعضای آن سر و کار چندانی با سیاست نداشتند.
توجه داشته باشیم که متافیزیک(مابعدالطبیعه) با ماوراءالطبیعه یکی‌ نیست. متافیزیک بخشی از مباحث فلسفه است که در مورد کُنه وجود، چیستی، علت اولیه و «آنچه غیرقابل تغییر پنداشته می‌شود» بحث می‌کند و ربطی به پدیده‌های غیرطبیعی/فراطبیعی و ماورایی ندارد. علم به احوال موجودات است، صرفاً از آن جهت که هستند و وجود دارند. اما ماوراءالطبیعه، مرتبه‌ای از عالم هستی است که ورای طبیعت و جهان مادی و محسوس در نظر گرفته می‌شود.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پوزیتیویسم منطقی، تصورات مستقر در دین و سیاست را به چالش ‌گرفت
رهبر رسمی حلقه وین «موریتس شلیک» Moritz Schlick بود که در اوایل دهه ۱۹۲۰ به وین آمده بود. او فیزیک خوانده بود. «رودلف کارناپ» Rudolf Carnap که وی نیز فیزیکدان بود در اواخر دهه ۱۹۲۰ به وین آمد و تاثیر زیادی بر حلقه وین گذاشت.
حلقه وین همانند یک جنبش انقلابی، با عَلَم‌کردن پوزیتیویسم منطقی، تصورات مستقر در دین و سیاست و بیش از همه سنت فلسفی آلمان را به چالش ‌گرفت. البته این امر سابقه داشت و درواقع یکی از سنت‌های مستمر در وین بود. در اواخر قرن نوزدهم یکی از فیلسوفان علم به اسم «ارنست ماخ» Ernst Mach نیز همانندامثال موریتس شلیک در حلقه وین، معتقد بود که چون شناخت ما از واقعیات علمی از راه حواس به ما می‌رسد پس علم باید نهایتاً حسیات را وصف کند.
اعضای حلقه وین این نظر را از او گزفتند اما درواقع یکی از سنت‌های تجربی دیرین را ادامه می‌دادند. بگذریم که خیلی پیشتر در قرن هجدهم، فیلسوف اسکاتلندی «دیوید هیوم» David Hume هم باب این بحث را گشوده بود.
به قول یکی از راهبران مکتب پوزیتیویسم منطقی «آلفرد جی آیر»، اعضای حلقه وین می‌دیدند حوزه معرفت در تصرف علم است و علم، جهان را، همین جهان موجود، جهان پیرامون ما را، توصیف می‌کند و قلمرو دیگری هم وجود ندارد که فلسفه
بخواهد به آن بپردازد. پس تنها کاری که از آن برمی‌آید، تحلیل و نقد و سنجش نظریه‌ها و مفاهیم علمی است. بعد این سؤال مطرح شد که تحلیل چیست و چگونه انجام می‌شود و روش‌های آن چیست و چه ملاک‌هایی دارد و ازاین قبیل...

...
توجه داشته باشیم که در اول قرن، علاوه بر وجود یک منطق نو، یک علم نوین هم وجود داشت که مظهر خیره‌کننده آن آلبرت اینیشتین بود. نظام فکری میراث نیوتون که تقریباً ۳۰۰ سال در بیشتر نقاط جهان غرب پذیرفته شده بود، و کسی حتی تصورش را هم نمی‌کرد که بشود آن را اصلاح کرد کم‌کم تحت تاثیر فیزیک جدید فرو ریخته بود و همین امر بر آنچه پوزیتیویست‌های منطقی می‌کردند تاثیر زیادی داشت. بویژه که اینیشتین از ارنست ماخ متاثر بود.

پوزیتیویست‌های منطقی نه تنها کار اینیشتین در نظریه نسبیت، بلکه نظریه جدید کوانتم را هم دلیل صحت روش خودشان می‌دانستند و می‌گفتند آنچه مفاهیم علمی را تعیین می‌کند چگونگی تحقیق در مورد آنهاست و ما هم جز این نمی‌گوییم پس علم ما را تأیید می‌کند و از سوی دیگر ما هستیم که علم را درست تعریف می‌کنیم.
...
پوزیتیویست‌های منطقی، هم علم جدید و هم منطق جدید را در مورد شیوه‌های سنتی و تفکر سنتی بکارمی‌بستند و آن تصورات و شیوه‌ها را از نو صورت‌بندی و بیان می‌کردند. اعضای حلقه وین معتقد بودند مسائل فلسفی دیرین یا مهمل و بی‌معنا هستند یا بوسیله فنون صرفاً منطقی قابل حل‌اند.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
معنای هر گزاره عبارت از روش تحقیق در آن است
حلقه وین یا بهتر بگویم پوزتیویست‌های منطقی، اصل تحقیق‌پذیری را برجسته کردند و معتقد بودند معنای هر گزاره عبارت از روش تحقیق در آن است. مدعی بودند هر چیزی که قابل تحقیق تجربی نباشد یعنی نشود بوسیله مشاهده حسی در آن تحقیق کرد بی‌معناست. بگذریم که همه قضایا را نمی‌شود به قضایای مربوط به داده‌های حسّی برگرداند، یعنی داده‌هایی که مستقیماً از مشاهده حاصل می‌شود.
...
اصل تحقیق‌پذیری از یکسو مابعدالطبیعه را رد می‌کرد و از سوی دیگر، راهی برای تحویل قضایای معنی‌دار می‌نمود که توضیح خاص خودش را دارد. پوزیتیویست‌‌های منطقی این سخن ویتگنشتاین را که موریتس شلیک هم گفته بود بارها تکرار می‌کردند که فلسفه نظریه و آموزه نیست، بلکه فعالیت و عمل است. بعبارت دیگر حاصل و نتیجه فلسفه مجموعه‌ای از گزاره‌های کاذب و صادق نیست. چون به اینگونه گزاره‌ها، علوم باید رسیدگی کند. بلکه صرفاً عمل روشن‌کردن و تحلیل و در بعضی موارد برملاکردن مهملات است.
...
در یک کلام قضایای تجربی، چنانچه بناست معنایی بدهند باید تحقیق‌پذیر باشند. البته این امر ضرورتاً به معنای صدق این نوع قضایا نیست. ممکن است پس از تحقیق آنها به کذب شان پی ببریم ولی اگر اساساً قضیه باید معنایی داشته باشد باید دست کم امکان صدقش وجود داشته باشد یعنی تحقیق‌پذیر باشد. البته قضایای ریاضی که غالباً مدلول‌شان در خودشان است، بحثی دیگر است.
در پاسخ به این سؤال که وقتی در اخلاق یا در زمینه ارزش‌ها یا در زیبایی‌شناسی داوری می‌کنیم داوری ما در مورد قضیه‌ای تجربی است یا نه؟ پاسخ پوریتیویست‌های منطقی این بود که موضوع اخلاق را باید از دو منظر نگریست. یکی به صورت واقعیات طبیعی، یعنی آنچه یه خوشی و خوشبختی انسان منجر می‌شود که به حقایق علمی در روانشناسی و جامعه‌شناسی و... ربط پیدا می‌کند و دیگری به بعنوان مهملات ماوراءطبیعی که بیانگر واقعیات نیست.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پوزیتیویسم منطقی زبان را به مشغله عمده فلاسفه تبدیل نمود
یکی از خصوصیات پوزیتیویسم منطقی، تأکید جدیدی بر اهمیت زبان در فلسفه بود. پیش‌تر از زبان تنها بعنوان واسطه و وسیله‌ای برای بیان اندیشه استفاده می‌‌شد. اما، پوزیتیویسم منطقی زبان را به مشغله عمده فلاسفه تبدیل نمود. این مسأله بخصوص برای ویتگنشتاین اهمیت داشت و وی در رساله منطقی فلسفی به آن پرداخت. البته ویتگنشتاین در پایان رساله‌اش نوشت که آن رابطه را فقط ممکن است نشان داد ولی نمی‌شود توصیفش کرد.
در یک کلام، نظر پوزیتیویست‌های منطقی این بود که بررسی کاربرد زبان، همان بررسی ساخت جهان است به نحوی که به تجربه بشر درمی‌آید. آنان مدعی بودند وظیفه اصلی و اساسی فلسفه، صورت‌بندی نظرات نیست، بلکه فلسفه فی‌نفسه باید تحلیلی باشد، به ریاضیات و علوم طبیعی توجه کند و بر وضوح و دقت در استدلال تأکید نماید . یکی از شارحین فلسفه غرب(برایان مگی) گفته‌است همین امر تاثیر بسیار عمیقی در افراد تحصیلکرده غیرفیلسوف داشت.
...
از دید آلفرد جی ایر که پوزیتیویست‌های منطقی به او زیاد استناد می‌کنند، اصل تحقیق‌پذیری درست صورت‌بندی نشده‌است. تحویل قضایا هم امری ساده نیست. او می‌گوید حتی قضایای عادی و ساده در باره سیگار و زیرسیگاری را هم نمی‌توان به قضایایی در مورد داده‌های حسی و این‌ها برگردانید. چه رسد به قضایای انتزاعی‌تر در امور. او ضمن تأکید بر صحت عمومی برخورد و نگرش خودش و دیگر پوزیتیویست‌های منطقی، در یک مصاحبه به برایان مگی می‌گوید قضایای ریاضی به معنای خاص با قضایای مربوط به عالم تجربه تفاوت دارند و اینکه بگوییم صدق‌شان مبنی بر قرارداد است، به دفاع فراوان نیاز دارد. آلفرد جی اَیر تصریح می‌کند، نمی‌‌شود قضایای گذشته را به دلایل و شواهد کنونی و آینده مؤیّد آن‌ها برگرداند.
...
حرف حساب پوزیتیویسم منطقی این بود که باید به واقعیت امور نگاه کرد. آن را همآنطور که هست دید، حقه‌بازی و یاوه‌گویی را دور انداخت و به شیادان میدان نداد تا به عقل و شعور ما توهین کنند و شبه علم را با علم بیآمیزند.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
شبه علم و شبه تاریخ، گروگان گرفتن شعور آدمیان
شبه علم Pseudoscience ادعاها، باورها وکارهایی است که رمالان و شیادان به عنوان علم جلوه می‌دهند. شبه علم به خرافه Superstition دامن می‌زند و با روش علمی بیگانه است.
علم چیست؟
علم -معادل فارسی برای واژهٔ Science و knowledge - به شناخت مکانیزم واقعیات و اتفاقات می‌پردازد. علم اساساً بر شواهد تجربی Empirical Evidence و بر مشاهده و آزمایش متکی است. کسی می‌تواند ادعای داشتن دانش داشته باشد و خود را اهل علم بخواند که باورهایش دلایل منطقی و تجربی داشته باشد. علم، با متد علمی همنشین است و هر آنچه که از این طریق اثبات شود.
...
روش علمی Scientific method چیست؟
یک روش پژوهشی برای این ‌که علمی بشمار آید باید بر پایه داده‌های مشاهده‌پذیر، تجربی و اندازه‌گیری‌شونده ساخته شده ‌باشد و از یک رشته بنیادهای روشن استدلالی پیروی کند. در روش علمی داده‌ها از راه مشاهده و آزمایش گردآوری می‌شود، تدوین(فرمول‌بندی) شده و با فرضیه‌های موجود سنجیده می‌شوند.
برگردیم به شبه علم
همانطور که گفته شد، شبه علم به ادعاها، باورها، یا کارهایی گفته می‌شود که به نادرستی با عنوان علم ارائه می‌شوند ولی بر پایهٔ روش علمی نیستند. طالع بینی، کف‌بینی، فال قهوه، ستاره‌بینی، انرژی‌درمانی، افسانه‌ها پیرامون بشقاب پرنده، سیستم طبقه‌بندی‌ای که حیوانات را بر اساس روایت آفرینش در کتب مقدس کلاس‌بندی می‌کند، القای این گزاره نادرست که دستاوردهای دانشمندان در مورد تکامل و انتخاب طبیعی، تماماً ناکامل و معیوب است، همچنین عرفان‌بازی با دخیل بستن به تئوری اَبرریسمان و فیزیک کوانتومی! بخشی از حقه‌بازی‌هایی است که به عنوان علم عرضه می‌شوند.‌ طوفان و زلزله و قحطی و طغیان رودخانه‌ها و فوران خاکستر آتشفشان‌ها و شیوع بیماری‌ها، بنا بر نظر کاهنان و شبه متکلمان به گناهان مردم مربوط است و حاصل مناقشات ارواح و خدایان است. در این نگاه، مثلاً زلزله‌ به گسل‌های فعال در پوسته زمین بستگی ندارد. نمونه‌های دیگری هم می‌توان افزود.
...
فیلسوفان علم تلاش زیادی کرده‌اند تا بتوانند معیاری برای تفکیک علم از شبه علم پیدا کنند و این مشکل demarcation problem، به یکی از معضلات فلاسفه تبدیل شده‌است. برخی از نظریه‌پردازان حوزهٔ فلسفهٔ علم مانند کارل پوپر بر این باورند که یکی از معیارهای تمییز علم از شبه علم ابطال‌پذیری Falsifiability ادعاهای مطرح‌شده می‌باشد. گزاره‌های شبه علم معمولاً ابطال‌ناپذیر هستند، در حالی که ادعاهای علمی اینگونه نیست.

صحبت از کارل پوپر شد، این را هم اضافه کنم که وی دو نقد اساسى در مورد نظرهاى «حلقه وین» دارد که از آن می‌گذرم.


 Vienna Circle

The Vienna Circle was a group of early twentieth-century philosophers who sought to reconceptualize empiricism by means of their interpretation of then recent advances in the physical and formal sciences. Their radically anti-metaphysical stance was supported by an empiricist criterion of meaning and a broadly logicist conception of mathematics. They denied that any principle or claim was synthetic a priori. Moreover, they sought to account for the presuppositions of scientific theories by regimenting such theories within a logical framework so that the important role played by conventions, either in the form of definitions or of other analytical framework principles, became evident. The Vienna Circle’s theories were constantly changing. In spite (or perhaps because) of this, they helped to provide the blueprint for analytical philosophy of science as meta-theory—a “second-order” reflection of “first-order” sciences. While the Vienna Circle’s early form of logical empiricism (or logical positivism or neopositivism: these labels will be used interchangeably here) no longer represents an active research program, recent history of philosophy of science has unearthed much previously neglected variety and depth in the doctrines of the Circle’s protagonists, some of whose positions retain relevance for contemporary analytical philosophy.
https://plato.stanford.edu/entries/vienna-circle/#ConRem

A. J. Ayer on Logical Positivism and Its Legacy (1976)
https://www.youtube.com/watch?v=nG0EWNezFl4&t=531s
...
A. J. Ayer & Bernard Williams Discussion
https://www.youtube.com/watch?v=FB5KEyYIRns
...
Frege, Russell, & Modern Logic - A. J. Ayer
https://www.youtube.com/watch?v=ZOnzBSWIAzo&t=1739s
...
WISSENSCHAFTLICHE WELTAUFFASSUNG: DER WIENER KREIS
[The Scientific Conception of the World: The Vienna Circle] 1
Dedicated to Moritz Schlick
http://evidencebasedcryonics.org/pdfs/viennacircle.pdf

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک» ادامه خواهد داشت»


 در همین زمینه 
تاریخ جهان دادگاه جهان است
http://www.hamneshinbahar.net/index.php?page=history
بخش‌های دیگر «تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک»
http://www.hamneshinbahar.net/index.php?page=otherm
...
سایت همنشین بهار 
http://www.hamneshinbahar.net

 

 

 

 

برای ارسال این مطلب به فیس‌بوک، آیکون زیر را کلیک کنید:
facebook


تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (72)
ضدماده، همان ماده است اما متضاد آن
Antimatter

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (72)</br>ضدماده، همان ماده است اما متضاد آن</br>Antimatter

تاریخ هم یک علم است. البته نه به معنی اخص کلمه= science، علم شناخت و تفسیر گذشته‌ی انسان‏‌ها در پرتو حال، که بر اساس روش‏‌ها، گزینش‏‌ها و تفسیرهای مورخان به دست می‏‌آید. توجه داشته باشیم که اصطلاح علم به معنای ساینس science (علم به معنای اخص)، Knowledge (شناخت) و Discipline (گزاره‌های متعددی که ارتباط منطقی بین آنها وجود دارد) هر سه - به کار می‌رود.
این قسمت را به «پُل دیراک» Paul Dirac و دیدگاه وی در مورد ضدماده و موضوعات پیرامون آن اختصاص می‌دهم. به دلیل تاثیری که باقی گذاشت و پرسش‌هایی که خلق کرد.

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (71)
آموخته‌های کهنه را دور بریزیم و دوباره بیآموزیم 

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (71)

دربارهٔ کارنامه سیاسی احمدشاه می‌توان به نظر دکتر محمد مصدق اشاره کرد که در مجلس چهاردهم تصریح کرد: موقعی که احمدشاه در لندن حاضر نشد در دعوت رسمی دولت انگلیس از قرارداد ۱۹۱۹ اسمی ببرد و آن را بشناسد، با این که ناصرالملک به او گفته بود اگر مقاومت کند از سلطنت خلع می‌شود شاه وطن‌پرست بر مقاومت خود افزود و از قرارداد اسمی نبرد...
در سلسله سلاطین قاجار هفت نفر سلطنت کرده که از آنها فقط دو نفر پادشاه نامی شده‌اند اول مظفرالدین شاه است که در سلطنت او آزادی نصیب ملت شد و بعد احمدشاه است که تن به اسارت نداد و از سلطنت گذشت ای کاش که این پادشاه جوان بخت به کودتا تسلیم نمی‌شد و زودتر مقام سلطنت را ترک می‌کرد.

گفت و شنود با باقر مومنی، میلیتانت سیاسی (1)
مسأله تاریخ، تاریخ مسأله‌هاست

گفت و شنود با باقر مومنی، میلیتانت سیاسی (1)</br>مسأله تاریخ، تاریخ مسأله‌هاست

در این گفت و‌شنود، در مورد یکی از مسائل تاریخ معاصر میهنمان بحث می‌شود و آن واقعه ۱۵ بهمن ۱۳۲۷ و سوءقصد به اعلیحضرت همایونی است که در پیامد آن رژیم حاکم بهره‌ها برد و بگیر و ببند راه افتاد. اولین دادگاه سیاسی کشور پس از شهریور ۱۳۲۰ هم پس از آن تشکیل شد.
به رساله یک کلمه مشهور‌ترین اثر میرزا یوسف خان تبریزی(مستشارالدوله) ، دستگیری پرویز شهریاری(ریاضیدان شهیر میهنمان)، مهندس صادق انصاری، منوچهر هوشمند راد...و باقر مومنی (که موفق به فرار می شود اما گلوله می‌خورد)، همچنین به زندان لشکر دو زرهی و قزل قلعه و...هم اشاره می‌شود و وقایع گوناگون مورد بحث قرار می‌گیرد.

به یاد علی اشرف درویشیان - گفت‌و شنود با ناصر رحمانی‌نژاد

به یاد علی اشرف درویشیان - گفت‌و شنود با ناصر رحمانی‌نژاد

در روزگار غریبی که عقل به تبعید رفته و ابتذال به میدان آمده، در زمانه ای که آسیاب بر خون عاشقان می‌چرخد و بازار مکر و فریب گرم است، به غبار پیوستن این انسانهای شریف مرا در خود، می‌برَد و پرسش رازآلود خورخه لوئیس بورخس Jorge Luis Borges را به یاد می‌آورد:
وقتی می‌میریم چه چیزی با ما خواهد مرد؟

روزگارِ هَردَمبیل، و قاعدهِ نفیِ سَبیل

روزگارِ هَردَمبیل، و قاعدهِ نفیِ سَبیل

قتلهای زنجیره‌ای، کاردآجین کردن بهترین فرزندان مردم، دهن کجی به حقوق بین‌المللی، بهایی‌کُشی و تبعیض دینی، بازی درآوردن سر «سند ۲۰۳۰ یونسکو» و نمونه‌های مشابه، داستان خودی و غیرخودی، و راه ندادن کسانیکه میهنشان را دوست دارند اما نظرگاه آنان را ندارند، حتی به شوراهای شهر، همه و همه، ریشه در فقر فرهنگی، فقه فرسوده و تکلیف مدار صفوی و قاعده نفی سبیل دارد که نه در رویارویی با ستمگران، بلکه بر سر ستمدیدگان می‌شکنند.

مدیحهِ کورش، یا لعنت‌‌نامه برای نَبونَئیدوس
Verse account of Nabonidus
Panegyric of Cyrus 

مدیحهِ کورش، یا لعنت‌‌نامه برای نَبونَئیدوس

سخن‌گفتن از کورش از جمله به خاطر فقدان منابع کافی، و اینکه در مورد او، خوب را خوب‌تر یا بد را بدتر می‌بیننم، کار آسانی نیست. از تاریخ‌نگاری یونانیان که بگذریم، بقایای باستان‌شناسی باید از شخصیت کورش رازگشایی کند اما بقایای باستان‌شناسی خودش رازآلود است و نیاز به تفسیر در کنار مستندات دیگر دارد. منابع ایرانی قبل از اسلام هم به جز چند گِل‌نبشته به خط میخی، نشانی از او نمی‌دهد.
مهمترین منابع کلاسیک برای زندگانی کورش بزرگ، هرودوت، گزنفون و کتزیاس است. نوشته‌های هرودوت تاحدودی قابل اعتماد است. اما نوشته‌های کتزیاس جنبهٔ داستان‌سرایی دارند. گزنفون هم کتابی به نام کورش‌نامه دارد که نتیجهٔ تخلیات اوست و قابل استناد نیست.

خلیج فارس و مدعیان صاحب اختیاری جهان
Persian Gulf 

خلیج فارس و مدعیان صاحب اختیاری جهان

جمعه ۱۳ اکتبر ۲۰۱۷ که آقای ترامپ، موضع و سیاست خود را در باره ایران و برجام تشریح نمود، عالماً عامداً خلیج فارس را خلیج عربی نامید که با توجه به «نقشه‌های در راه» و نیز خُلق و خوی ایشان، چندان عجیب نیست.
او که در سخنرانی خودش موقعیت کاخ سفید و ریاست جمهوری آمریکا را در حد سخنگوی عربستان و نتانیاهو، پائین آورد، بخشی از سخنان بر حق مردم شیخ‌گزیده ایران را هم تکرار کرد و این البته، نیات او و «دولت پنهان» را نمی‌پوشاند.
دولت پنهان Deep state در آمریکا، فارغ از اینکه کدام حزب و چه کسی مصدر کار باشد، بر سیاست‌گذاری عمومی، اعمال نفوذ و کنترل دارد.

همه چیز مانند چیزی است، خود آن چیز مانند چیست؟
Everything must be like something, so what is this ike 

همه چیز مانند چیزی است، خود آن چیز مانند چیست؟

بشنو این نکته که خود را ز غم آزاده کنی - خون خوری گر طلب روزی ننهاده کنی
آخرالامر گِل کوزه‌گران خواهی شد - حالیا فکر سبو کن که پر از باده کنی
گر از آن آدمیانی که بهشتت هوس است - عیش با آدمی‌ای چند پری‌زاده کنی
اجرها باشدت ای خسرو شیرین دهنان - گر نگاهی سوی فرهاد دل افتاده کنی
خاطرت کی رقم فیض پذیرد هیهات - مگر از نقش پراکنده ورق ساده کنی

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (70)
میرزا کوچک خان و رنجهایش

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (70) </br>میرزا کوچک خان و رنجهایش

وثوق الدوله، که بعد از مخالفت سراسری با قرارداد ۱۹۱۹ احساس بی‌ثباتی می‌کرد، نماینده‌ای نزد میرزا فرستاد که تا بازشدن دوره جدید مجلس بین قوای دولتی و قوای جنگل آتش‌بس برقرار شود.
نظر احسان‌الله خان دوستدار و خالوقربان این بود که میرزا، در این شرایط به اتحاد جماهیر شوروی نزدیک شود. خالو قربان که بعدها سر بریده میرزا را در دست گرفت و به حکومتیان پیوست، آنزمان ساز چپ می‌زد. آن ایام نیروهای ارتش سرخ شوروی به بهانه تعقیب روس‌های سفید وارد انزلی شده بودند.

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (69)
تاریخ، شناخت و تفسیر گذشته‌ در پرتو حال است

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (69)</br>تاریخ، شناخت و تفسیر گذشته‌ در پرتو حال است

ستار پروانه عاشقی بود که به قول میرزا علی اکبر طاهرزاده صابر از شعله نمی‌گریخت، در جنگ دلیری و مردانگی نمود، عین‌الدوله را به خاک سیاه نشاند و مرگ غریبانه‌اش مشروطه محمّدعلیشاهی و امثال وثوق الدوله و مخبرالسلطنه و صمصام السّلطنه بختیاری را نشانه کرد. قصه‌های زیادی پایان یافته اما قصه پر غصه آن جان شیفته به سر نرسیده‌است.
او اگرچه خواندن و نوشتن نمی‌دانست، نه سواد داشت و نه نسبی عالی، ولی از همه کسانی که هم سواد داشتند و هم نسب عالی، بیشتر و بهتر در راه آرمانهای مردم ایران کوشید.

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (68)
بیانیه بالفور Balfour Declaration
یکی از عجیب‌ترین اسناد تاریخ 

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (68)</br>بیانیه بالفور Balfour Declaration

بیانیه بالفور، اشاره به نامه‌ای تاریخی است که در تاریخ ۲ نوامبر ۱۹۱۷ میلادی، آرتور جیمز بالفور، وزیر خارجه وقت بریتانیا، خطاب به والتر روتشیلد(روچیلد)، سیاست‌مدار یهودی‌تبار و عضو مجلس عوام بریتانیا نوشت و در آن خبر از «موضع مثبت» دولت بریتانیا برای «ایجاد خانه ملی برای یهودیان در سرزمین فلسطین» داد. روچیلد، تاجر سرشناس و از یهودیان ثروتمند انگلیس بود.
در نامه مورد بحث که بالفور آن را «بیانیه‌ای در هم‌دلی با آرمان صهیونیست یهودی» می‌نامد، آمده‌است که دولت بریتانیا نسبت به تشکیل «خانه‌ای ملی» برای یهودیان در فلسطین «نظر مساعد» دارد. ...

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (67)
انقلاب اکتبر بزرگترین رویداد قرن بیستم

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (67)</br>انقلاب اکتبر بزرگترین رویداد قرن بیستم

انقلاب اکتبر هرچند بعدها با تیرباران امثال بوخارین، زینوویف و کامنف، و بویژه کشتار کاتین به بیراهه رفت، هرچند لنین که درگذشت، جزمّیت فلسفه حزبی هر منتقدی را نفوذی بیگانه و «وراگ نارودا»(دشمن خلق) جلوه داد، اگرچه حتی «شوستاکوویج» خالق سنفونی باشکوه لنینگراد، میخاییل بولگاکف نابغه تئاتر شوروی و... متهم شدند که به رهبری خیانت کرده و مزدورند، اما تجارب انقلاب اکتبر، چه در عرصه نظری و چه در عرصه عملی، کماکان به مثابه غنی‌ترین تجارب در تاریخ بشریت محسوب می‌شود.

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (66)
جنگ جهانی اول
یکی از برجسته‌ترین رخدادهای تاریخ بشر

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (66)</br>جنگ جهانی اول</br> یکی از برجسته‌ترین رخدادهای تاریخ بشر

در ادامه رویدادهای قرن بیستم، اکنون به سال ۱۹۱۴ و شروع جنگ جهانی اول رسیده‌ایم که با سیلی از وقایع همراه است. «سیل»ی که در این یحث فشرده، باید آنرا در یک انگشتانه بریزیم.
یکی از برجسته‌ترین رخدادهای تاریخ بشر که بگونه مستقیم و غیرمستقیم نقش بزرگی در تعیین تاریخ سده بیستم داشت، جنگ جهانی اول ‌است. توجه داشته باشیم که معنای بسیاری از وقایع تاریخی را جز در جریان دگرگونی‌های تاریخی نمی‌توان فهمید و توضیح داد.

میراث‌ باستانی ایران در جای‌جایِ جهان
The Heritage of Persia 

میراث‌ باستانی ایران در جای‌جایِ جهان

قلمرو فرهنگی ایران بسیار گسترده‌تر از قلمرو سیاسی آن است. از این‌رو، بخش مهمی از میراث فرهنگی ایران را باید بیرون از مرزهای سیاسی‌اش جست‌وجو کرد.
در این بحث به آثار باستانی ایران در کشورهای زیر، اشاره می کنم: آذربایجان، آلمان، آمریکا، اتریش، ارمنستان، ازبکستان، اسرائیل، انگلیس، اوکراین، بلژیک، پاناما، پرتقال، تاجیکستان، ترکیه، چین (ختای)، روسیه، زنگبار، ژاپن، عراق، مصر، هلند، هندوستان...

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (65)
همه گذشته‌ها روزی حال بوده‌اند
و همه سرانجام‌ها روزی آینده مردم

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (65)</br>همه گذشته‌ها روزی حال بوده‌اند </br>و همه سرانجام‌ها روزی آینده مردم

در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، مسأله روز اروپا «دگرگونی فهم بشر از دین همراه با پیشرفت علوم طبیعی» بود و رمان ژان باروا هم به همین موضوع پرداخته‌است. استبداد زیر پرده دین و سلطه کلیسا را بر جوانان اروپا نشان داده و به «ماجرای دریفوس» و محاکمهٔ «امیل زولا» نویسندهٔ معروف فرانسوی هم می‌پردازد و واکنش توده مردم را نسبت به دریفوس و امیل زولا که تحت تاثیر «جبر جّو»، خشن و مستبدانه بود، زیر ذره بین می‌گذارد.

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (64)
Theory of relativity
جهان آن چیزی نیست که به نظر می‌رسد

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (64)</BR>Theory of relativity</br>جهان آن چیزی نیست که به نظر می‌رسد

اصل نسبیت پیش از مطرح شدن توسط اینشتین٬ به شکل محدودتری بیان شده بود. گالیله می‌گفت هیچ راهی وجود ندارد که مشخص کنیم که آیا جسمی به طور یکنواخت حرکت می‌کند یا ساکن است.
در مکانیک نیوتنی هم که در آن شتاب به جای سرعت نقش بسیار مهمی دارد، این اصل دربارهٔ قوانین مکانیک بیان شده بود. اما اینشتین اصل نسبیت را به کنش و واکنش الکترومغناطیسی و، با قبول فرض‌هایی، به همهٔ قوانین فیزیک تعمیم داد. او زمان و فضا را مستقل از هم نمی‌دانست. هرچند تصورش دشوار است، اما اینشتین توانست نشان دهد که چیزی به نام فضا-زمان وجود دارد که بهمدیگر وابسته‌اند.

یکبار دیگر، یازده سپتامبر
September 11
A Look Back at 9/11 

یکبار دیگر، یازده سپتامبر</br> September 11

اگرچه تئوری توطئه(تو مو می‌بینی و من پیچش مو)، ریشه در واقعیت‌های تلخ زندگی مردمی دارد که همواره با دوز و کلک ستمگران روبرو بوده‌اند، اما...
اما از آنجا که جهان از بدو پیدایش تابع تغییرات و کنش و واکنش‌های استوار بر قوانین علمی و دقیق بوده و لحظه‌ای نمی‌توان بقای آن‌را در نبود این قوانین تصّور نمود، به تئوری توطئه باور ندارم. البته، ارائه اسنادی که گزارشات رسمی را به چالش می‌کشد، ربطی به تئوری توطئه که با توسّل به آن پرسش‌ها را لوث می‌کنند، ندارد....

رئیس‌علی دلواری، در هنگامه خطر، غیبش نمی‌زد

رئیس‌علی دلواری، در هنگامه خطر، غیبش نمی‌زد

این بحث در مورد مبارز مشروطه‌خواه و رهبر قیام جنوب در تنگستان و بوشهر «رئیس‌علی دلواری» است. رهبری که خود را به آب و آتش می‌زد و جلو تر از رزمندگانش به استقبال خطر می‌رفت. او براستی جلودار بود. رئیس‌علی در دورهٔ جنگ جهانی اول، با نیروهای بریتانیا در ایران به مبارزه برخاست. یاد او بی‌اختیار خاطره «دلیران تنگستان» را زنده می‌کند...

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (63)
قرن بیستم، قرن فزون‌طلبی و خدایان مدرن 

تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (63)

پیشتر مهمترین وقایع قرن نوزدهم یکی از پربارترین اعصار در تاریخ بشری مورد بحث قرار گرفت و اکنون به‌ سده ۲۰ رسیده‌ایم. از رویدادهای قرن بیستم تنها به انقلاب مشروطیت پرداختم. یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران که در اواخر سلطنت مظفرالدین شاه روی داد و منشاء قدرت را از آسمان به‌زمین کشید.(بخش ۶۲)
در این قسمت به نقاط عطف ۵ سال اول قرن بیستم می‌پردازم. از ۱۹۰۱ تا ۱۹۰۵

سوم شهریور ۱۳۲۰- هجوم متفقین به ایران
Anglo-Soviet invasion of Iran  

سوم شهریور ۱۳۲۰- هجوم متفقین به ایران

این بحث به اشغال ایران در جنگ جهانی دوم می‌پردازد که سه هفته قبل از تبعید رضاشاه به خارج از کشور رخ داد. حدود هشتاد سال پیش. پس از آغاز جنگ جهانی دوم، ایران بی‌طرفی خود را اعلام کرد، اما به دلیل گستردگی مرز ایران با شوروی و درگیری آن کشور با آلمان این بی‌طرفی ناپایدار بود و ارتش متفقین به بهانهٔ حضور کارشناسان آلمانی در ایران، کشور ما را اشغال کرد. البته داستان تنها این نبود...