Friday 16 April 2021 / جمعه ۲۷ فروردين ۱۴۰۰

 

چین و ماچین و راه ابريشمیِ ديپلماسی

در ویدئو و فایل صوتی، ۱۲ میلیارد دلار را، ۱۲ میلیون دلار گفتم و پوزش می‌خواهم.

خانم‌ها و آقایان محترم از راه دور و با قلبی نزدیک به شما سلام می‌کنم.
این بحث بعد از اشاره به قدیمی‌ترین شاهراه بازرگانی تاریخ (راه ابریشم باستانی)، همچنین «ابتکار یک کمربند و یک راه» Belt and Road Initiative (راه ابریشم جدید)، به سندِ همکاری راهبردی ایران و چین می‌پردازد که گرچه تصمیم مربوط به آن به سال ۱۳۹۴ بازمی‌گردد، تا کنون انتشار جزئیاتش محقق نشده‌ است. در این بحث به «دیپلماسی راه»،نیز اشاره می‌شود.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
حکومتیان راست‌ها را نمی‌گویند
ضرورت طرح این مطلب؛ های و هوی حکومتیان از یکسو، و گرد و خاک ژورنالیسم مبتذل سیاسی از سوی دیگر در شبکه مجازی بویژه فیسبوک و یوتیوب است. نگرانی مردم هوشیار و رنجدیده ایران که آزادی برایشان آرمان است نه تجارت، و به حق، استبداد زیر پرده دین را برنمی‌تابند موضوعی جداست. بویژه که حکومتیان راست‌ها را نمی‌گویند و راست‌ها را نگفتن، نوعی دروغگویی است. مردم هوشیار و رنجدیده ایران حق دارند محتوای محرمانه اینگونه اسناد، عدم تصویب آن در پارلمان، احتمال واگذاری امتیازهای گسترده به طرف چینی برای دریافت منافع مالی در شرایط تحریم و مسائلی از این قبیل را برجسته کنند. اینکه در رژیم پیشین (در اصل ۵۲ متمم قانون اساسی) به معاهداتی اشاره شده که حتی آگاهی نمایندگان مردم از مفاد آنها مغایر با مصلحت قلمداد می‌شده... – عدم انتشار سند راهبردی ایران و چین را توجیه نمی‌کند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
طرحی درازمدت برای نیل به یک هدف بلند مدت
قبل از ورود به بحث به چند گزاره اشاره کنم.
• ادّعا شده؛ سند مزبور «حاوی هیچ عدد و رقمی نیست. هیچ منطقه یا حتی نقطه‌ای را واگذار نمی‌کند؛ هیچ حق انحصاری در هیچ حوزه‌ای هم ایجاد نمی‌کند. بعبارت دیگر مدیریت، اداره یا بهره‌برداری از هیچ منطقه یا حوزه‌ای واگذار نشده و استقرار هیچ نیروی نظامی در آن پیش‌بینی نشده‌است.» صرفاً یک برنامه و «یادداشت تفاهم»memorandum of understanding است برای بیان همگرایی و توافق مقامات اجرایی دو کشور به منظور افزایش همکاری در زمینه‌های مختلف. در یک کلام [هنوز] قرارداد نیست. قرارداد زبان خاص و طرز نوشتن خاص دارد. باید حَکمیّت درش تعیین شود و دادگاه‌هایی که بتوانند دربارهٔ آن نظر دهند.
• صحبت از همکاری راهبردی دو کشور است. راهبردی در اینجا یعنی رابطه در بالاترین سطوح. طرحی درازمدت برای نیل به یک هدف بلند مدت.
• کنش‌های استراتژیک در جهان در قالب «دیپلماسی راه» عملیاتی می‌شود. مفهوم دیپلماسی راه به برهم‌کنش [تاثیر متقابل] شاهراه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی با دیپلماسی اشاره دارد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
راه ابریشم باستانی٬ قدیمی‌ترین شاهراه بازرگانی تاریخ
راه ابریشم باستانی٬ شبکه‌ای از راه‌های درهم‌تنیده بود که از شهر «شی‌آن» 西安 درچین میانی، آغاز می‌گشت و با گذر از فرارود [ماوراءالنهر] وارد ایران شده، به دریای مدیترانه و بیزانس (استانبول امروزی) می‌رسید.
راه ابریشم باستانی در کنار مسیر زمینی٬ یک مسیر دریایی نیز داشت که از دریای چین جنوبی و تنگه مالاکا تا اقیانوس هند و خلیج‌فارس می‌رفت. نقطه اتصال مسیرهای دریایی و زمینی راه ابریشم باستانی؛ تنگه مالاکا، بندر سیراف و جزیره هرمز است.
تنگه مالاکا، دریای آندامان در اقیانوس هند را به دریای چین جنوبی در اقیانوس آرام متصل می‌سازد، بندر سیراف، در شهرستان کنگان استان بوشهر، و جزیره هرمز در ۸ کیلومتری بندرعباس است.
مهم‌ترین جادهٔ دنیا تا قرن پانزدهم میلادی؛ راه ابریشم است که از دویست سال پیش از میلاد بر سر زبانها بود و بیش از هزار سال، برو و بیا داشت و گرانیگاه بازرگانی، اقتصادی و سیاسی و فرهنگی جهان بود. بعداً با کشف قاره آمریکا مسیرهای نوین و پُر سود بازرگانی از آسیا به اقیانوس اطلس چرخید و راه ابریشم، اندک اندک از یادها رفت. اضافه کنم که راه ابریشم باستانی ریشه در «راه شاهی» (نخستین شاهراه بین‌المللی جهان) داشت که به‌دستور داریوش بزرگ ساخته شده بود. راه شاهی، شهر سارد مرکز ساتراپی لیدیه را در کرانه دریای اژه به بابل و شوش و سرانجام پارسه متصل می‌کرد و در خوزستان از بهبهان، شوش، شوشتر و رامهرمز رد می‌شد.
...
جاده قدیم ابریشم که از مرکز چین (بیابان تَکله‌مکان) شروع می‌شود، بعد از گذشت از آسیای مرکزی وارد سمرقند، بخارا، مرو، نیشابور، دامغان، ری، همدان، بین‌النهرین، بغداد، پالمیرا و...می‌شد و با گذر از غرب چین، و آسیای مرکزی به ترکمنستان و ایران می‌رسید و با گذر از ایران به خاورمیانه می‌رفت. ایران همیشه به دلیل موقعیت استراتژیک جغرافیایی آن، عنصر مرکزی در کمربند اقتصادی جاده ابریشم و محل عبور دو جاده دریایی و زمینی ابریشم بوده‌است. درواقع، سگگ آن کمربند، روی ایران بسته می‌شده، گذر از ایران به ترکیه نیز که از آنجا به اروپا مرتبط شود، همیشه مورد بحث بوده‌است. این راه، به سبب حمل ابریشم چین به دریای مدیترانه و مناطق گوناگون دیگر، جاده ابریشم نام گرفت.
...
جاده ابریشم از مهمترین قسمت نوار شمالی ایران از شهر گرگان به سمت گیلان می‌رفت و از آن سو از ایران خارج می‌شد. این جاده نه تنها نقل و انتقال کالا را امکان‌پذیر می‌کرد بلکه باعث انتقال باورهای فکری مثل مسیحیت، اسلام، هندوئیسم و بودیسم نیز شد. البته بیماری‌هایی مانند طاعون هم از این مسیر منتشر می‌شدند.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
راه ابریشم جدید - ابتکار یک کمربند و یک راه Belt and Road Initiative
راه ابریشم جدید- راهی که به چینی一带一路 «ای‌دای‌ای‌لو» خوانده می‌شود، مجموعه‌ای گسترده از پروژه‌های شبکه ارتباطی و مسیرهای ترانزیتی، لوله‌های نفت و گاز، بنادر، فرودگاه‌ها، خطوط راه‌آهن و تأسیسات با سرمایه چینی است.
...
چند سال پیش، جادهٔ ابریشم جدید و ابتکار «یک کمربند و یک راه» بر سر زبانها افتاد و این خبر پیچید که چین با ایجاد یک شبکهٔ ترانزیتی بین‌المللی، کالاهای خودش را از راه دریایی اقیانوس آرام، دریای سرخ و دریای مدیترانه، همچنین به‌صورت زمینی از طریق برخی کشورهای آسیای جنوبی، به آسیای مرکزی و قفقاز و از آنجا به اروپا می‌رساند و راه‌اندازی این شاهراه، ۶۵ درصد جمعیت جهان و ۷۱ کشور را دربرخواهدگرفت. از راه ابریشم قطبی نیز صحبت می‌شود که از چین شمالی آغاز شده و با گذر از سیبری روسیه به اقیانوس منجمد شمالی و شمالگان (ناحیهٔ پیرامون قطب شمال) رسیده و از آنجا به کانادا و گرینلند و اسکاندیناوی می‌رسد.
...
کمربند راه ابریشم جدید دربردارنده دالان‌های متعددی است که بخشی از آن (دالان‌های تاریخی شمالی٬ تاریخی جنوبی و قراقروم – زاگرس) از ایران می‌گذرد. مسیر فرعی بزرگ‌ترین مسیر ارتباطی آینده چین و اروپا هم که با ساخت کریدور راه‌آهن چین به آلمان از قزاقستان و روسیه و شمال دریای خزر خواهد گذشت، از طریق قزاقستان و ترکمنستان به کشور ما می‌رسد تا از مسیر راه‌آهن ایران، به ترکیه و اروپا وصل شود. واقعش بهترین مسیر برای دستیابی به بازار آسیای میانه و قفقاز، مسیر ایران و استفاده از زیرساخت‌های تزانزیتی ایران است. اصلاً بدون ایران، راه ابریشم جدید قوامی نخواهد داشت.
...
متأسفانه از بس رژیم حاکم بر ایران این پا و آن پا کرد، خط مسیر به اروپا از طریق قزاقستان، دریای خزر، آذربایجان و دریای سیاه بسته شد. در حالیکه آن خطوط می‌توانست از مسیر ایران عبور کند. گفته می‌شود چنانچه سند همکاری‌های راهبردی ایران و چین سال ۹۴ امضا می‌شد، قراردادهایی در زمینه پتروشیمی، پالایشگاه و نیروگاه‌های مختلف را هم دربرمی‌گرفت و اجرایی می‌شد. اما عملاً بخش مهمی از فرصت طبیعی مسیر ایران به عنوان پُل تاریخی میان آسیا و اروپا تضعیف شد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
اولویت چینی‌ها منافع ملی خودشان است
چین در حال حاضر، شریک تجاری ۱۵۰ کشور از مجموع ۲۱۰ کشور جهان، است. حتی کشورهایی که شریک تجاری اول آنها آمریکا، ژاپن یا استرالیا است، در حالی با این سه کشور تجارت دارند که شریک تجاری اول همین سه کشور، چین است.
چین در ابتکار یک کمربند و یک راه با ۱۸ کشور عربی مرتبط است و «پایگاه خدمات اطلاعاتی» چینی ـ عربی برای انتقال فناوری اطلاعات Information Technology فناوری‌های حوزه «آی تی» تأسیس شده‌است. کشورهایی که در این مسیر به هم وصل می‌شوند دو سوم مردم دنیا را تشکیل می‌دهند.
...
چین از دهه ۹۰ میلادی روابط گسترده و بلندمدتی را با بسیاری از کشورهای جهان به سرانجام رسانده، حتی بسیاری از پروژه‌های خدماتی، عمرانی و تکنولوژیک اروپایی‌ها، توسط چینی‌ها انجام می‌شود. در حوزه انرژی و حمل و نقل، قراردادهای متعددی، با عربستان، امارات، کویت، مصر، الجزایر، مراکش، اردن و عراق بسته‌است. چین در سال ٢٠١٣ با عراق، در سال ٢٠١٥ با امارات متحده عربی، در سال ٢٠١٦ با عربستان سعودی و قبلاً بین سالهای ٢٠٠١ و ٢٠٠٦، با افغانستان، پاکستان، روسیه و کشورهای آسیای میانه، موافقت نامه‌های مشابهی امضا کرده‌است.
...
ایران که در میان دو حوزه انرژی آسیای میانه و خلیج‌فارس جای گرفته، برای دسترسی به کالای ارزان، گریزی از اینکه رابطه اقتصادی خود را با چین تحکیم و سازماندهی کند، ندارد. چین هم که به دنبال تضمین مستمر انرژی است، از دیر باز به منابع عظیم نفت و گاز ایران توجه داشته‌است. از آنجا که اولویت چین منافع ملی خودش است، آیا برای کاهش درگیری با آمریکا بر سر دریای جنوبی چین و هنک‌کنگ، با کارت ایران بازی می‌کند تا در مناقشات نفتی در فیلیپین و ویتنام و مناقشات جزایر ژاپن رودست نخورد؟
بویژه که آمریکا با ژاپن و کره و اندونزی و مالزی و ویتنام و...متحد شده و چین از اینکه روزی تنگه‌ مالاکا، بسته شود، نگران است. تنگه‌ مالاکا، بین کشورهای اندونزی و مالزی با سنگاپور قرار دارد و پس از تنگه هرمز مهم‌ترین شاهراه حمل و نقل دریایی نفت در دنیا به‌شمار می‌رود. آیا چین با کارت ایران بازی می‌کند؟
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
سند راهبردی ایران و چین در هاله‌ای از ابهام
حکومتیان ادعا می‌کنند برای تدوین اسناد همکاری‌های راهبردی، حقوقدانان هم شرکت می‌کنند و تک تک واژه‌ها به دقت انتخاب می‌شود. سند مورد بحث نیز، از نظر حقوق بین‌الملل یا نظام حقوقی دو کشور، برای هیچ‌کدام از این کشورها تعهد حقوقی ایجاد نمی‌کند و صرفاً یک نقشه راه است برای تعیین چارچوب همکاری‌ها و چگونگی انجام آنها. اما پرسیدنی‌ست که آیا رژیم مستقر در ایران، از پس بازی‌های موش و گربه چینی‌ها برمی‌آید؟ یا ایران به پمپ بنزین چین تبدیل خواهد شد و بر آن همان خواهد رفت که بر سر لائوس و سری لانکا و جیبوتی و ونزوئلا و کنگو رفت؟
گفته می‌شود برخی شرکای چین، وام‌هایی دریافت کرده‌اند و به ازای آن کنترل بخشی از منابع طبیعی یا بنادر و سرزمین‌های خود را به آن کشور واگذار کرده‌اند. واقعش داوری درست پیرامون سند مزبور به زمان نیاز دارد.
...
تحقق عملی یادداشت تفاهم بین ایران و چین و تقابل آن کشور بر سر این موضوع با آمریکا غیرمحتمل به نظر می‌رسد. چرا؟ به دلیل درهم تندیگی اقتصاد جهانی و اینکه چین ۵۵۰ میلیارد دلار با آمریکا صادرات دارد. ازاین گذشته، اقتصاد ۳۰۰ میلیارد دلاری ایران با اقتصاد ۲۱ هزار میلیارد دلاری آمریکا قابل قیاس نیست. چین در حال حاضر پنجمین سرمایه‌گذار بزرگ خارجی در بازار بورس و اوراق بهادار آمریکا است و هر نوع مجازات مالی پکن به دلیل معاملات تجاری با ایران و نقض تحریم‌های ایالات متحده، سرمایه‌گذاری‌های کلان چین هم در آمریکا و هم دیگر نقاط جهان را به خطر می‌اندازد. حساسیت و آسیب‌پذیری متقابل میان چین و مجموعه کشورهای توسعه یافته غربی بیش از آنی است که بتوان تقابلی حاد را میان آنان تصور کرد. بماند که در حال حاضر ادامه تحریم‌های آمریکا و FATF (گروه ویژه اقدام مالی) برای چین، معامله با ایران را مشکل کرده‌است. بنابراین هر تحول واقعی در مناسبات اقتصادی دو کشور منوط به رفع تحریم‌های کنونی آمریکا علیه ایران است. مگر چین می‌تواند تحریم‌های آمریکا علیه ایران را نادیده بگیرد و وارد یک دوران پرتنش با آمریکا شود؟
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
بعید است پکن با واشینگتن درگیر شود
از آنجا که ایالات متحده در سمت و سودهی به اقتصاد و تجارت جهانی نقش بالایی دارد، بعید است پکن با واشینگتن درگیر شود. بویژه که در جریان جنگ تعرفه‌های ترامپ، سالانه بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار (برابر با کل صادرات ایران همراه با نفت خام) متحمل خسارت شده‌است. به عبارت دیگر نه می‌تواند و نه می‌خواهد که شرایط را به نحوی پیش ببرد که اقتصاد و تجارت خارجی چین در تقابل با آمریکا دچار کمترین آسیب شود.
چین همیشه گزینه تنش‌زدایی و تعامل را در پیش گرفته، حالا هم به تعدیل تنش تهران - واشینگتن با محوریت احیای برجام و رفع تحریم‌ها چشم دوخته، تا بتواند کار خود را پیش ببرد. همکاری راهبردی چین و ایران، چه بسا توازن قدرت پایدار جدید اما پیچیده‌ای را بین چین و کشورهای حاشیه خلیج فارس بوجود آورد و بیش از همه ایالات متحده را در مقابل مسؤولیت‌هایش قرار دهد.
عدم انتشار اصل سند و اینکه گویا چین می‌خواهد ظرف ۲۵ سال، ۴۰۰ میلیارد دلار در ایران سرمایه‌گذاری کند (یعنی سالی ۱۶ میلیارد دلار) عجیب است. چرا؟
چون چین در اقتصاد ۳۳ تریلیون دلاری آمریکا، ۱۲ میلیارد دلار و در انگلستان ۸ میلیارد دلار و در استرالیا ۶ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کرده‌است. اضافه کنم که بدون حل و فصل مناقشات منطقه‌ای بویژه جنگ یمن هم، یادداشت تفاهم مزبور (سند همکاریهای راهبردی)، به جایی نخواهد رسید و مفاد آن عملیاتی نمی‌شود.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
چین، جایی نمی‌خوابد که آب زیرش را بگیرد
در طرح جادهٔ ابریشم جدید و ابتکار «یک کمربند و یک راه»، چین می‌خواهد ایران را به عنوان یک متحد استراتژیک در مجموعه کشورهای مورد نظر خود قرار دهد تا زمانی که امکان همکاری‌های گسترده فرا رسید توافق ۲۵ ساله را فعال کند.
...
با وجود کش و قوس در رابطه چین و ایالات متحده و وتوی قطع‌نامه‌های مورد نظر آمریکا در شورای امنیت علیه سوریه و اینکه چین برخلاف ترامپیان جانب برجام را گرفته، «تحقق همکاری راهبردی چین با ایران»، کمی غریب می‌نماید. بویژه که روابط ایران و آمریکا در حال حاضر شیر تو شیر است. توجه داشته باشیم که چین بزرگترین واردات را به آمریکا دارد. خودش هم وارد کننده کالا و خدمات آمریکاست.
ازاین گذشته آمریکا بیش از هزار میلیارد دلار به چین بدهی دارد. روی این حساب «تحقق همکاری راهبردی چین با ایران»، و تقابل جدی با آمریکا غیرمحتمل به نظر می‌رسد.
...
چین همیشه از تبدیل‌شدن به رقیب مستقیم شرکت‌های اروپایی یا مخالفت صریح با سیاست تحریم صادرات نفت ایران حذر کرده‌است. در حال حاضر در یک مناقشه تعرفه‌ای پُرهزینه با آمریکا به سر می‌برَد و جایی نمی‌خوابد که آب زیرش را بگیرد! چین پیش‌تر هم با آمریکا در جدال بوده، این درگیری، زمان ترامپ که وی دو ناو هواپیمابر را به دریای جنوبی چین (معبر میلیاردها بشکه نفت و ۴۰ درصد تجارت گاز طبیعی مایع شده جهان) فرستاد و دست به چندین مانور نظامی زد، به اوج رسید. از درگیری بر سر هنگ‌کنگ، اعمال انواع تحریم‌ها و وضع تعرفه‌های سنگین بر کالاهای چینی می‌گذریم که اقدامات تلافی‌جویانه چینی‌ها را در پی داشت و بازار بورس آمریکا را تحت تأثیر قرار داد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
گذشته پیش‌درآمد اکنون است
از آنجا که گذشته پیش‌درآمد اکنون است، مرور تنظیم رابطه‌های چین با ایران قابل تأمل است. بعد از تجاوز صدام به کشور ما، چین به ایران موشک‌های میان‌برد و کوتاه‌برد می‌رساند اما بیشتر به عراق اسلحه می‌فروخت! بعدها پس از اِعمال تحریم‌های ترامپ، خودروسازان چینی از ایران خارج شدند و شرکت ملی نفت چین (سی‌ان‌پی‌سی) از طرح توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی کناره‌گیری کرد و به همکاری خودش با پروژه هسته‌ای ایران در اصفهان پایان داد و یکجانبه از قرارداد ساخت کارخانه هسته‌ای UCF، خارج شد و بهانه آورد که در رابطه با وقایع میدان تیان‌آن‌من سال ۱۹۸۹، زیر تیغ تحریم‌های آمریکا هستیم. بلوکه‌کردن اموال و دارایی‌های ایران در اوج تحریم‌ها، خروج مهندسان و مشاوران چینی از کشور و متوقف‌کردن برخی پروژه‌های در حال اجرا را هم می‌توان افزود.
آنچه اشاره شد مربوط به سلسله‌های چینی «شانگ» در چهار هزار سال قبل، «تانگ» در سه هزار سال قبل و «هان» در ۲۰۰۰ سال قبل نیست.
...
البته این نکته را هم باید اضافه کرد که طرف مقابل چین هم در تعطیلی پروژه آزادراه شمال بغایت مقصر است. گفته می‌شود از بس شرکت چینی را اذیت کردند، گذاشتند و رفتند. کارگزاران حکومت (مسؤولین وزارت راه وقت) در قرارداد مربوط به ساخت راه‌آهن اصفهان شیراز نیز بازی درآوردند. در پروژه ساخت سد طالقان هم که در اختیار یک پیمانکار چینی بود، روز افتتاح (زمان احمدی نژاد) تمام چینی‌ها را از محوطه سد دور کردند و یک تابلوی بزرگ عَلم کردند و به دروغ گفتند این سد به دست مهندسان ایرانی ساخته شده‌است! درحالیکه از صفر تا صد سد طالقان توسط چینی‌ها ساخته شد.
...
از وعده سر خرمن و قول و قرارهای روی کاغذ که بگذریم، چین ایران را در مهم‌ترین برنامه استراتژیک خود برای قرن ۲۱ یعنی راه ابریشم جدید، خیلی به بازی نگرفت و با اینکه ایران از اولین کشورهای داوطلب پیوستن به سازمان همکاری شانگهای بوده، چین راه نداده‌است، با این توجیه که بحران روابط ایران و آمریکا مانع است.
چین در گذشته حاضر به دادن امتیازی به ایران نشد و در شورای امنیت، همانند آمریکا علیه ایران رأی داد و نه تنها هیچوقت موضوعی را به نفع ایران وتو نکرد، بلکه حتی حاضر به دادن رأی ممتنع هم نشد. شش مرتبه علیه ایران رأی داد!
...
بگذریم که چین از منافع تجاری دُورزدن تحریم‌های آمریکا علیه ایران، بهره‌های بسیار زیاد برده و می‌برَد. اگر در دوره اخیر تحریم‌های آمریکا، کَمَکی خودش را کنار کشیده، به دلیل اجرای مجازات‌های مالی بسیار سنگینی است که آمریکا به طرف‌های همکاری با ایران برای دورزدن تحریم‌ها تحمیل می‌کند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
سند راهبردی ایران و چین و گفتگوهای ملین
هر توافقی بر پایه موازنه قواست. اگر در این موازنه کوچکترین خللی وارد شود، نمی‌توان با هیچ مبانی حقوقی هیچ قراردادی را زنده نگه داشت. عدم تعادل بین اقتصاد ایران و چین، به همراه فشار اقتصادی و سیاسی که در حال حاضر روی ایران است، گفتگوهای مِلین Melian dialogue و این گزاره را تداعی می‌کند که حق با زور است !
سال ۴۱۶ قبل از میلاد مسیح، بعد از پیروزی یونان بر ایران، اهالی آتن و اهالی جزیره ملوس Melos نشست مهمّی می‌گذارند که به «گفتگوهای ملین» معروف شده و در کتاب: «تاریخ جنگ پلوپونزی» صورت جلسه آن موجود است. کتاب مزبور یکی از متون کلاسیک و نوشته‌ای اساسی در تاریخ سیاسی است و توسط مورّخ یونانی، توسیدید (توکودیدس) تدوین شده‌است.
...
نقشه راهِ همه کسانیکه بر اسب قدرت سوارند، مضمون همین گفتگو، یعنی مذاکرات ملین است. ملوسی‌ها دَم از حق و حقوق زدند. آتنی‌ها جواب دادند حقوق در دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم به قدرتمندان تعّلق دارد، قدرتمندان هر آنچه می‌خواهند می‌توانند انجام دهند و ضعیفان می‌باید تحمل کنند!
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
رخش و اژدها
نماد چین، اژدهاست و با توجه به قدرت گرفتن اژدها در دهه اخیر، هرکدام از کشورها رویکرد متفاوتی را برای پنجه انداختن با آن در پیش گرفته‌اند، اگر ایران را یک حکومت مردمی اداره می‌کرد، با یکی از نمادهای مشهورش که رخش شاهنامه است، مانند آنچه در حکایت خان سوم [هفت خان رستم در شاهنامه] آمده‌است، به مهار‌کردن آتشی می‌رفت که از دهان این اژدها برمی‌خیزد تا از این آتش، چراغ افروزد.

همه نوشته‌ها و ویدئوها در آدرس زیر است: 
همنشین بهار 

برای ارسال این مطلب به فیس‌بوک، آیکون زیر را کلیک کنید:
facebook


ما نمانیم و عکس ما ماند
گردش روزگار بر عکس است (۸)

ما نمانیم و عکس ما ماند </br>گردش روزگار بر عکس است (۸)

ما بر زمان می گذریم یا زمان بر ما؟
آیا عکس می‌تواند زمان حال را که می‌رود به گذشته تبدیل شود، نگهدارد و به بازنمایی «امر واقع» یاری رسانده، از حلقه‌های مفقوده رازگشایی کند؟
ما نمانیم و عکس ما مانَد
گردش روزگار بر عکس است

ما نمانیم و عکس ما ماند
گردش روزگار بر عکس است (۷)

ما نمانیم و عکس ما ماند </br>گردش روزگار بر عکس است (۷)

ما بر زمان می گذریم یا زمان بر ما؟
آیا عکس می‌تواند زمان حال را که می‌رود به گذشته تبدیل شود، نگهدارد و به بازنمایی «امر واقع» یاری رسانده، از حلقه‌های مفقوده رازگشایی کند؟
ما نمانیم و عکس ما مانَد
گردش روزگار بر عکس است

ما نمانیم و عکس ما ماند
گردش روزگار بر عکس است (۶)

ما نمانیم و عکس ما ماند </br>گردش روزگار بر عکس است (۶)

ما بر زمان می گذریم یا زمان بر ما؟
آیا عکس می‌تواند زمان حال را که می‌رود به گذشته تبدیل شود، نگهدارد و به بازنمایی «امر واقع» یاری رسانده، از حلقه‌های مفقوده رازگشایی کند؟
ما نمانیم و عکس ما مانَد
گردش روزگار بر عکس است

ما نمانیم و عکس ما ماند
گردش روزگار بر عکس است (۵)

ما نمانیم و عکس ما ماند</br>گردش روزگار بر عکس است (۵)

ما بر زمان می گذریم یا زمان بر ما؟
آیا عکس می‌تواند زمان حال را که می‌رود به گذشته تبدیل شود، نگهدارد و به بازنمایی «امر واقع» یاری رسانده، از حلقه‌های مفقوده رازگشایی کند؟
ما نمانیم و عکس ما مانَد
گردش روزگار بر عکس است

ما نمانیم و عکس ما ماند
گردش روزگار بر عکس است (۴)

ما نمانیم و عکس ما ماند</br>گردش روزگار بر عکس است (۴)

ما بر زمان می گذریم یا زمان بر ما؟
آیا عکس می‌تواند زمان حال را که می‌رود به گذشته تبدیل شود، نگهدارد و به بازنمایی «امر واقع» یاری رسانده، از حلقه‌های مفقوده رازگشایی کند؟
ما نمانیم و عکس ما مانَد
گردش روزگار بر عکس است

ما نمانیم و عکس ما ماند
گردش روزگار بر عکس است (۳)

ما نمانیم و عکس ما ماند</br>گردش روزگار بر عکس است (۳)

ما بر زمان می گذریم یا زمان بر ما؟
آیا عکس می‌تواند زمان حال را که می‌رود به گذشته تبدیل شود، نگهدارد و به بازنمایی «امر واقع» یاری رسانده، از حلقه‌های مفقوده رازگشایی کند؟
ما نمانیم و عکس ما مانَد
گردش روزگار بر عکس است

ما نمانیم و عکس ما ماند
گردش روزگار بر عکس است (۲)

ما نمانیم و عکس ما ماند</br>گردش روزگار بر عکس است (۲)

ما بر زمان می گذریم یا زمان بر ما؟
آیا عکس می‌تواند زمان حال را که می‌رود به گذشته تبدیل شود، نگهدارد و به بازنمایی «امر واقع» یاری رسانده، از حلقه‌های مفقوده رازگشایی کند؟
ما نمانیم و عکس ما مانَد
گردش روزگار بر عکس است

ما نمانیم و عکس ما ماند
گردش روزگار بر عکس است (۱)

ما نمانیم و عکس ما ماند</br>گردش روزگار بر عکس است (۱)

ما بر زمان می گذریم یا زمان بر ما؟
آیا عکس می‌تواند زمان حال را که می‌رود به گذشته تبدیل شود، نگهدارد و به بازنمایی «امر واقع» یاری رسانده، از حلقه‌های مفقوده رازگشایی کند؟
ما نمانیم و عکس ما مانَد
گردش روزگار بر عکس است

آتش و جشنِ سَدِه Sadeh

آتش و جشنِ سَدِه Sadeh

یکی از کهن‌ترین آیین‌های ایران باستان، مبارزه نمادین با سرما و برافروختن آتش‌ بود. در آغاز شامگاه دهم بهمن‌ماه، همه مردمانِ سرزمین‌های ایرانی بر بلندای کوه‌ها و بام خانه‌ها، آتش‌ بر‌افروخته، آوای خوش سرداده، نیایش می‌کردند و بدین ترتیب جشن سَدَه را گرامی می‌داشتند.
کشاورزان، خاکستر آتش سده را بر زمین‌هاشان می‌پاشیدند و عقیده داشتند به زمین برکت می‌دهد. (سَدَه در زبان اوستایی به معنای برآمدن و طلوع کردن است).

دکتر سیروس سهامی و رنج‌هایش
+نامه دکتر علی شریعتی به ایشان

دکتر سیروس سهامی و رنج‌هایش</br> +نامه دکتر علی شریعتی به ایشان

سال ۶۱ به یک «گفتمان فوق دکتری» در [زندان] وکیل آباد مشهد فراخوانده شدم که دوره آن چهار سال و نیم به درازا انجامید. یکی از بندیان به محض برخورد با من گفت: «بچه‌ها! اگر تردید دارید که این‌جا دانشگاه است، این هم رئیسش!»
در تمامی این مدت از بیماری تنفسی و بعدها قلبی رنج بردم. در انتهای تابستان ۱۳۶۵ سلامتم به کلی از دست رفت. مرا به آغوش گرم خانواده‌ای فرستادند که به گفته آن بزرگ، به‌آذین، «ارکانش هر دم در خطر فروریختن بود». اکنون بیشتر اوقاتم به کارِ گِلِ ترجمه می‌گذرد که به خروس اخته کردن «ملا» بی‌شباهت نیست! مثل آن است وقت آن رسیده باشد که با ذکر این سخن از آندره مالرو در کتاب «فاتحان»، قال این مقال را بکنم: «یک زندگی به هیچ نمی‌ارزد، اما هیچ چیز ارزنده‌تر از یک زندگی نیست»

انفجار رستوران خوانسالار و آقای «ب»

انفجار رستوران خوانسالار و آقای «ب»

کمتر کسی تصور می‌کرد آقا بهروز مدعی مقاومت و ایستادگی، با هدایت ساواک، بیرون زندان حتی به حاج مهدی عراقی و دوستانش نزدیک شود و برای بازجویان گزارشات مکتوب بنویسد. در گزارش ساواک، شماره ۷۵۴۰۷–۳۸۱/۱۴۶۲ مورخ ۳۷/۲/۱۱ نام بهروز ذوفن ذکر شده‌است. شماره رمز وی ۱۱۶۵۲ بود و مسؤولین امنیتی تلاش می‌کردند نامبرده لو نرود. بهروز ذوفن بعد از انقلاب هم تلفنی با عضدی و رسولی [اون اوایل که در اسرائیل بودند] تماس داشته‌است.

تفنگ‌کِشی و برادرکُشی در روستای گاپیلون
۴ بهمن سال ۱۳۶۴ 

تفنگ‌کِشی و برادرکُشی در روستای گاپیلون

۴ بهمن سال ۱۳۶۴، در مَقر رادیو صدای فدایی در روستای گاپیلون در کردستان عراق، واقعه دردناک و غم‌انگیزی رخ داد. کسانیکه قاتلین زندانیان سیاسی، تشنهِ خون‌شان بودند، خود، یگدیگر را زیر آتش گرفتند.
در آن واقعه پُر مَکر و ننگ که حلقه‌های مفقوده بسیار دارد، افراد فداکاری جان باختند.

ترور حسنعلی منصور
مبارزه با فراموشی یک وظیفه تاریخی است

ترور حسنعلی منصور </br>مبارزه با فراموشی یک وظیفه تاریخی است

خانم‌ها و آقایان محترم، دوستان دانشور و فرهنگ ورز، از راه دور و با قلبی نزدیک به شما سلام می‌کنم. این بحث اشاره کوتاهی است به شکل گیری «هیئت‌های مؤتلفه» و ترور حسنعلی منصور در سال ۱۳۴۳. ضرورت طرح این مطلب ازجمله مبارزه با فراموشی است و طرح این سؤال.
آیا ترور منصور قابل دفاع است یا نه؟

شهسواران میدان علم (۱)
نیوتن، ارسطوی دوران مدرن

شهسواران میدان علم (۱) </br>نیوتن، ارسطوی دوران مدرن

در این روزگار غریب، همه چیز (ازجمله شبکه مجازی بویژه یوتیوب)، آلوده به دروغ، و تبدیل به دکان شده‌است و شاهدیم مرتجعین جدید، که «هنر»ی جز هیستری ضدمذهبی ندارند، بر دیوار شکستهِ جامعه، عکس مار می‌کشند و دم از روشنگری می‌زنند!
با ایمان به این واقعیت که کف‌های روی آب اصالت ندارند. فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفاءً - غبارزدایی از آینه‌ها را از سرگرفته، و این بار به شهسواران میدان علم می‌پردازم، به امثال گالیله و کپلر و دکارت و بویل و بیکن و گیلبرت و نیوتن... که دانشهای نوین را ارتقا دادند.

اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر
Universal Declaration of Human Rights

اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر</BR> Universal Declaration of Human Rights

پس از قدرت‌گیری نازی‌ها در آلمان و جنایات امثال هیتلر، ضرورتِ تشکیل یک نظم نوین جهانی، بر پایه ارزش‌های مدرن حقوق بشر بر سر زبانها افتاد. اندیشمندان بر این نظر بودند که اصحاب قدرت، آزادی بیان، آزادی عقیده و رهایی از ترس و فقررا برنمی‌تابند و پیروزی بر دیکتاتوری نازی‌ها و متحدین آنها به تنهایی نمی‌تواند به صلح سیاسی در جهان منجر شود. [روی این حساب] دهم دسامبر ۱۹۴۸ در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر به تصویب رسید و برای نخستین‌بار به حقوقی که تمام انسان‌ها مستحق آن هستند اشاره داشت.

۱۶ آذر سال ۳۲، ربطی به ورود نیکسون به ایران نداشت

۱۶ آذر سال ۳۲، ربطی به ورود نیکسون به ایران نداشت

واقعه ۱۶ آذر و قتل آن سه دانشجو، ربطی به ورود او نداشت. نیکسون نه در ۱۶ آذر بلکه در ۱۸ آذر وارد تهران شد و دانشجویان اصلاً اطلاعی از آمدن وی نداشتند.
۱۶ آذر سال ۱۳۳۲ اعتراضات دانشجویی در ایران را آرام آرام به شکل جنبش درآورد و به آن هویت و شکل داد. بماند که قدرت سیاسی برای حفظ خودش در یادمان‌ها دست می‌برَد تا به واسطه آن، حافظه جمعی را کنترل کند. مرتجعین می‌کوشند از نردبان ۱۶ آذر هم، بالا رفته به آن دخیل ببندند در حالیکه خود بیشمار قندچی و بزرگ‌نیا و شریعت رضوی را به دار شقاوت کشیده‌اند.

شجریان، شمایلِ فرهنگیِ موسیقیِ ایران

شجریان، شمایلِ فرهنگیِ موسیقیِ ایران

این بحث به محمدرضا شجریان اشاره دارد که عصاره دانش و تلاش بزرگان آواز و ردیف موسیقی ایران در او جمع بود. همو که به استبداد و ابتذال پشت کرد. کنار مردم ایستاد و «دُرّ دری» را در پای خوکان نریخت. روزی که به قول میرخواند در «روضه الصفا»، مِضراب عزیمت بر طبل رحلت کوفت، خنیا به سوگ نشست و آواز به درد آمد. وقتی به میهمانی خاک رفت بی‌اختیار بیاد سالهای دور افتادم، که او را نخستین‌بار در جشن هنر شیراز دیدم. انگار همین دیروز بود. بهمراه نوازنده برجسته تار و سه تار، محمد رضا لطفی و گروه ایشان، شعر منسوب به قرةالعین را در دستگاه نوا می‌خواند:
گر به تو افتدم نظر، چهره به چهره روبه‌رو
شرح دهم غم تو را نکته به نکته مو به مو

کورشِ تاریخی با توهّماتِ ما، از بُنیاد متفاوت است

کورشِ تاریخی با توهّماتِ ما، از بُنیاد متفاوت است

این بحث به «کورش تاریخی» اشاره دارد. کورش تاریخی با توهمات ما و آنچه از قرن بیستم به بعد در باره وی بر سر زبان‌ها افتاده، از بُنیاد متفاوت ‌‌است. ضرورت طرح اینگونه مباحث آشنایی با تاریخ پُر فراز و نشیب میهن ماست که غالباً با آن بیگانه‌ایم. درست است که در گذشته نباید زیست اما به گذشته باید نگریست. به قول شکسپیر در نمایشنامه توفان: What's Past Is Prologue (گذشته پیش درآمد اکنون است).
در این بحث به استوانه کورش Cyrus Cylinder هم، اشاره می‌شود که جوهر و مضمونش احترام به حقوق انسانی، توسط نیاکان ماست و تأثیر معنوی‌ آن کمتر از سند Magna Carta (مگنا کارتا) در اروپا نیست.

دکتر محسن هشترودی، جزوی از تاریخ ماست

دکتر محسن هشترودی، جزوی از تاریخ ماست

این بحث اشاره کوتاهی است به اندیشمند و ریاضی‌دان ایرانی زنده‌یاد دکتر محسن هشترودی، که سیمای نجیب و دوست داشتنی و رفتار فروتنانه‌اش زبانزد بود. خردمندی که درست حرف می‌زد و حرف درست می‌زد. او دایرةالمعارف زمان خود بود و تسلطی که در درس نشان می‌داد حرف نداشت. افسوس که در سالهای آخر عمر سوگ مرگ دختر بزرگش وی را به اندوهی جانکاه کشید و نیروی او را کاهش داد و سرانجام چراغی که حق بود هنوز سالها پرتو افشانی کند و محیط نیازمند ما را روشن سازد در خاموشی گرایید.

غبارزدایی از آینه‌ها
نامه تاریخی دکتر مصطفی رحیمی به آیت‌الله خمینی

غبارزدایی از آینه‌ها</br>نامه تاریخی دکتر مصطفی رحیمی به آیت‌الله خمینی

دکتر مصطفی رحیمی در سال ۶۰، بیش از سه ماه بازداشت شد و دلیلش اینطور که خودش در نامه به زنده یاد امیر پیشداد نوشته، هیچ ربطی به نامه‌ای که به آیت‌الله خمینی نوشت، نداشت. همچنین بر خلاف آنچه بی‌بی‌سی منتشر کرد و به اشتباه در ویکیپدیا هم نوشته شده، به علت نوشتن متنی به اسم «عصرانه حکومت قانون» نبود.