عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (۲)
Preliminary Anglo-Iranian Treaty
قرارداد مُجمَل (عهدنامهٔ مقدماتی)

پیش‌تر به عهدنامه فینکنشتاین اشاره شد. این بحث پیرامون پیمان مُجمَل The 1809 treaty (بخش دیگری از عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار) است. متن کامل قرارداد مزبور را هم افزوده‌ام. 

در قسمت نخست، ضمن بحث پیرامون پیمان فینکنشتاین Treaty of Finckenstein توضیح دادم که زمان فتحعلی‌شاه طی جنگ‌های ایران و روسیه، گرجستان از ایران جدا شد. در آن ایام روسیه و انگلستان هوای همدیگر را داشتند، در نتیجه، فتحعلی‌شاه برای بازپس‌گیری سرزمین‌های از دست‌رفته، به فرانسه روآورد، بویژه که ناپلئون بناپارت ضمن نامه‌ای به وی، مطرح کرده بود که چه بسا از راه قفقاز و ایران به هندوستان لشگرکشی کند و نظر فتحعلی‌شاه و دربار ایران برایش اهمیت داشت.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ناپلئون به منظور مقابله با انگلستان با روس‌ها کنار آمد 
ناپلئون برای صحبت پیرامون یک قرارداد دفاعی(که بعداُ به پیمان فینکنشتاین شهره شد)، نمایندگانی به دربار فتحعلی‌شاه فرستاد. قرار بود ایران در سرکوب انگلیس در هند، جانب فرانسه را بگیرد و فرانسه هم در بیرون‌کردن روسیه از متصرفات ایران به این کشور یاری رسانَد. اما اوضاع دگرگون شد. ناپلئون به منظور مقابله با انگلستان با روس‌ها کنار آمد و به وضع ایران بی‌اعتنایی کرد. با روسها قرارداد تیلسیت Treaties of Tilsit را بست و ایران را در برابر تجاوزات آن کشور رها کرد و عملاً پایه‌گذار از دست‌دادن مناطقی از ایران چون گرجستان و جمهوری‌های فعلی آذربایجان و ارمنستان گردید.
...
وقتی ناپلئون در فرانسه به قدرت رسید، حمله به هند و ضربه‌زدن به منافع انگلیس در دستور کارش بود. انگلیس که دست‌اندازی فرانسه و روسیه را به هندوستان برنمی‌تافت و بویژه می‌خواست ایران حائلی بین روسیه و هند باشد، با دولت قاجار قرارداد(مُجمَل و مُفصَل) امضا کرد و وعده داد در جنگ با روسیه به ایران کمک نظامی نموده، چنین و چنان خواهد کرد. وعده‌هایی که جز سراب نبود.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ایران از عهدنامهٔ مُجمَل، طرفی نبست
۱۸۰۹ میلادی(۲۱ اسفند ۱۱۸۷) بین ایران و انگلیس عهدنامهٔ مُجمَل امضا شد. عهدنامهٔ مُجمَل را از سوی ایران میرزامحمد شفیع معتمدالدوله (صدراعظم) و محمدحسین‌خان امین‌الدوله امضا کردند و از سوی انگلیس،Sir Harford Jones سِرهارفورد جونز. 
وی در دوره زندیه، سابقه نمایندگی کمپانی هند شرقی The British East India Company را در بصره داشت و به واسطه روابط بازرگانی با ایرانیان به زبان فارسی مسلط بود. سرهارفورد جونز، در آغاز اظهار داشت که تا هیئت فرانسوی(که طبق عهدنامه فینکنشتاین برای مدرن‌سازی تجهیزات و سامان‌دادن قشون کشور و آموزش افراد آمده بودند) از ایران خارج نشود، کار به سامان نخواهد رسید و او وارد ایران نخواهد شد. این امر به ظاهر ناچیز می‌آمد اما در واقع برای خلع سلاح شاه در برابر مقاصد انگلیس بود.
همان‌طور شد که سِرهارفورد جونز خواسته بود. وقتی ژنرال گاردان فرانسوی و تیم همراهش، بار خود را بستند و رفتند، او به تهران آمد(فوریه ۱۸۰۹) و بعد، عهدنامهٔ مُجمَل به امضای طرفین رسید. از آن تاریخ، روابط ایران و فرانسه به مدت ۳۰ سال قطع شد.
...
با انعقاد عهدنامهٔ مُجمَل، انگلیسی‌ها در قبال یک سری تعهدات گنگ که به ایران دادند، در جزیره خارک و خلیج فارس پا گرفتند. عهدنامهٔ مُجمَل، ابطال قراردادهای ایران با دولت‌های دیگر(بطور خاص فرانسه) و منع عبور قشون اروپایی را از ایران به منظور حمله به هند برجسته می‌کرد. یکی از اهداف انگلیس، مهار ناپلئون و جلوگیری از اتحاد هند و ایران و افغانستان بود. قرارداد مُجمَل برای بریتانیا راهگشا بود اما ایران در نهایت از آن طَرفی نبست.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
نماینده ایران گفت به اینجا آمده‌اید که سر ما کلاه بگذارید؟
جلو تر، به اتحاد ناپلئون بناپارت با امپراتور روسیه(تزار الکساندر یکم) اشاره شد و اینکه با انعقاد عهدنامهٔ تیلسیت در ۱۸۰۷ میلادی، پیمان فینکنشتاین عملاً نقض گشت.
از منظر انگلستان، کنارآمدن فرانسه و روسیه، در حکم تهدید قطعی منافع کمپانی هند شرقی بود. چرا؟ چون این اتحاد، بالقوه می‌توانست زمینه‌ساز حمله آن دو کشور به حکومت هند بریتانیا از طریق خاک ایران باشد. مقامات انگلیسی‌ در لندن و هند به تَب‌ولَپ افتادند ببینند چه باید کرد. نخستین گزینه آنها نزدیکی به دربار فتحعلی‌شاه و اخراج هرچه سریعتر فرانسویان از ایران بود. ایران برای مقامات انگلیسی نقش دیوار حائلی را داشت که باید از هرگونه تعرض به هند به عنوان مستعمره زرخیز انگلستان جلوگیری می‌کرد.
...
از خاطرات نماینده انگلیس(سِرهارفورد جونز) چنین برمی‌آید که با طرف ایرانی(میرزا محمدشفیع مازندرانی)، بر سر یک ماده قرارداد، کارشان به نوعی نزاع کشیده‌ شده‌است. وی در کتاب خاطرات خودش با اشاره به عهدنامهٔ مُجمَل، می‌نویسد: [حین مذاکرات] «میرزامحمد شفیع کنترل خود را از دست داد و گفت: [ببینم] آیا شما به اینجا آمده‌اید که سر ما کلاه بگذارید؟... من از جایم بلند شده به صدراعظم گفتم: تو پیرمرد خرفت کله خراب چطور جرأت می‌کنی چنین سخنی به من بگویی که نماینده پادشاه انگلستان هستم؟ اگر به خاطر احترامی که برای سرورت شاه ایران قائل هستم نبود، مغزت را از سرت بیرون می‌ریختم البته اگر داشته باشی...
بعد برای اینکه رفتارم با گفتارم متناسب باشد او را با مقداری خشونت به طرف دیواری که پشت سرش بود هل دادم و لگدی به شمع‌ها زدم و در تاریکی از اتاق خارج شدم و بدون اینکه هیچ‌ یک از ایرانیان جرأت کند جلوی مرا بگیرد سوار اسبم شدم و به اقامتگاهم برگشتم.»(روزنامه سفر خاطرات هیئت اعزامی انگلستان به ایران، ص ۱۲۵)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
اَلعِزّه لله، قرار در کف شاه زمانه فتحعلی گرفت
متأسفانه این وضعیت موجب شد که طرف ایرانی در ادامه از موضع انفعالی به مذاکرات ادامه دهد و در نتیجه همان قراردادی که مّد نظر سفیر بریتانیا بود به امضاء رسید. حالا ببینم شاه چه واکنشی نشان داد؟ 
فتحعلی‌شاه در تکریم، تأیید و پشتیبانی از سر هارفورد جونز به عنوان نماینده پادشاه انگلستان، متنی با عنوان «منشور همایون» و «شفقت خسروانه» نوشت که اصل آن در موزه «آقا خان» در شهر تورنتو کانادا نگهداری می‌شود. سند مزبور به لحاظ ساختاری و محتوایی قابل تأمل است. در متن و طرح و نقش آن، جوهر، آبرنگ مات و آب طلا استفاده شده و خط به کار رفته در آن شکسته نستعلیق است. در قسمت بالای سند مُهر فتحعلی‌شاه دیده می‌شود با این عبارت: العزه لله قرار در کف شاه زمانه فتحعلی گرفت خاتم شاهی ز قدرت ازلی.
...
از ویژگی‌های این سند نقش شیر و اژدها به سبک بریتانیایی است که در سمت راست آن نقش شده‌است. شیر و اژدها از پلاکی شیر و خورشید نشان محافظت می‌کنند که در بالای آن تاج کیانی قاجار مربوط به فتحعلی‌شاه بر روی بالشتک محافظ آن قرار دارد.
...
این بحث ادامه خواهد داشت 

متن کامل قرارداد مُجمَل ۱۸۰۹ مارس ۱۹
چون در این اوان سعادت نشان سفیر بی نظیر روشن ضمیر صایب تدبیر، صاحب نشان همایون هلالیه عثمانیه، عالیجاه عمدة الاعاظم المسیحیٌه سر هرفرد بارونت از جانب سعادت جوانب شهریار نامدار کامکار، خسرو عدل گستر مکارم شعار، نظم آرای مناظم کشور ستانی، صدر نشین أرایک سلطنت جهانداری، شرف افزای سپهر جلالت و بختیاری، خدیو باذل عادل، دارای ابر کف دریادل، پادشاه والا جاه فلک دستگاه ممالک فسیح المسالک انگلستان و هندوستان- ادام الله تعالی ایٌام سلطنه الباهره- به رسم سفارت با نامه همایون پادشاهی وارد آستان سپهر نشان و شرف اندوز تقبیل عتبه علیه اعلیحضرت قدر قدرت، قضا همٌت، گردون حشمت، جهان داور خدیو مکرم، فلک یاور خسرو اعظم، بلنداختر داور انجم خدم، مالک رقاب الأمم، غوث الاسلام و المسلمین، عوذالملٌه و الدٌین، قهرمان الماء و الطین، شهریار جم اقتدار کشور خجسته ایران و توران، لازالت مشارق اقباله بمطالع کواکب الاجلال گردیده و موافق وکالت نامچه معتبره میمونه، ممهور به مهر آثار پادشاه والاجاه معظم الیه در تشیید مبانی یکجهتی و الفت دولتین علیٌتین وکیل مطلق و معتمد مختار بوده و از طرف بهی الشرف شاهنشاه سپهر بارگاه ممالک ایران نیز به عالی جاهان نبالت و جلالت پناهان، عزٌت و دولت دستگاهان، مجدت و حشمت همراهان، مقربی الخاقان، صدر الوزراء الفخام معتمدالدوله العلیه الباهره میرزا محمٌد شفیع وزیر و امیرالامراء العظام، امین الحضره البهیٌه القاهره حاجی محمد حسین خان مستوفی الممالک دیوان همایون اعلی، از قرار فرمان اشرف جداگانه وکالت مطلقه تفویض رفته که: با عالیجاه ایلچی مشارالیه به تمهید شرایط موٌدت و یکجهتی و وفاق دولتین پرداخته، ارکان اتحاد حضرتین بهیٌتین را به نحوی که متضمٌن صلاح طرفین باشد مستحکم و مشیٌد ساخته باشند، لهذا عالی جاهان مشارالیهم بعد از انعقاد مجالس عدیده و طیٌ مقالات و مکالمات لازمه به استصواب و رضای یکدیگر بنای عهد و میثاق و ادای شروط یکانگی و وفاق، فیمابین دولتین به اصول مفصٌله هشت‌گانه گذاشته، بر اولیای هر دو دولت لازم و ثابت داشتند که از این پس هر یک به نهج مسطور عمل و شرطی را از شروط متروک و مهمل نگذارند:
فصل اول- چون تفصیل شروط و توضیح و تعیین مقاصد جانبین موقوف می‌بود به مکالمات گوناگون و مجالس متعدده، عجاله الوقت این وثیقه میمونه که عهدنامه مجمل است مرقوم می‌گردد، تا کاخ دوستی و اتٌحاد را بنیادی متین باشد و مکنونات ضمایر جانبین را مبین گردد و قرار این که من بعد عهدنامه مفصٌلی مشتمل بر جمیع مقاصد و حاکی تمامی شرایط و ضوابط مرقوم و به خطٌ و مهر وکلاء اجلاء ثلثه مختوم گردد و مدار یک جهتی دولتین بر آن باشد.
فصل دویٌم- باید که این عهد خجسته که در میان دو دولت جاوید مدٌت به دست صدق و راستی بسته‌اند، از هر گونه تغییر و تبدیل مصون و روز بروز ملزومات و مقتضیات یک جهتی و یگانگی در میانه افزون باشد و پیوند مواحدت و موافقت میان این دو پادشاه جم جاه- زادهماالله ملکاً و سلطاناً- و ولیعهد و فرزندان و احفاد امجاد ایشان و وزراء و امراء و ولات و حکٌام ولایات و سر حدٌات مملکتین ابدالأباد استوار ماناد.
فصل سیٌم- اولیای دولت علیٌه ایران بر خود لازم دانستند که از تاریخ این عهدنامچه میمونه هر عهد و شرطی که با هر یک از دولتهای فرنگ بسته‌اند باطل سازند و لشکر فرنگ را از حدود متعلقه به خاک ایران راه عبور به طرف مملکت هندوستان و سمت بنادر هندوستان نخواهند داد.
فصل چهارم- در این صورت که لشکری از طوایف فرنگ به مملکت ایران آمده باشد یا بیاید، پادشاه والاجاه انگلستان قشون و تدارک و اسباب یا در عوض آن وجه نقد و توپ و تفنگ و معلم و عمله به قدری که صلاح دولتین باشد به خدمت شهریار سپهر اقتدار ایران فرستد و در دفع و رفع ایشان با پول کمال اعانت و امداد نمایند. بعد از این، قشون یا مبلغ وجه و مقدار تدارکات و اسباب به قراری است که در عهدنامه مفصٌل مشخٌص و معین خواهد شد.
اگر احیاناً بنای مصالحه فیمابین آن طایفه فرنگ که با دولت علیٌه ایران نزاع و جنگ دارند و اولیای دولت بهیٌه انگلیس اتٌفاق افتد، پادشاه والاجاه ممالک انگلستان کمال سعی و دقٌت و اهتمام نماید که فیمابین ایران و آن طایفه نیز رفع نزاع و دشمنی شده و صلح واقع شود و اگر خدا نخواسته این سعی به جایی نرسد، شاه والاجاه انگلستان به طریقی که مرقوم شده و در عهدنامه مفصٌل مشخص و معین داده خواهد شد، قشون و لشکر یا وجه نقد و اسباب به کمک ایران بدهد و این اعانت و کمک را مادام که جنگ فیمابین ایران و آن طایفه باشد داده، تا هنگامی که رفع جدال نشود و آن طایفه با اولیای دولت ایران صلح ننماید مضایقه در دادن کمک ننماید.
هرگاه افاغنه هندوستان را با اولیای دولت انگلیس نزاع و جدالی باشد اولیای دولت ایران از این طرف لشکر تعیین کرده، به قسمی که مصلحت دولتین باشد به دولت انگلیس اعانت و امداد نماید از قراری که در عهدنامه مشخص و معین خواهد شد.
فصل پنجم- اگر از سواحل هندوستان قشون و لشکر وارد وارد بحرالعجم شده باشد و قبل از اذن و رخصت اولیای دولت علیٌه ایران در جزیره خارک یا جای دیگر از سواحل عمٌان نزول کرده باشند، به هیچ وجه من الوجوه دخل و تصرفی در آنجا نکرده و از تاریخ عهدنامه میمونه قشون مذکوره در تحت اختیار اولیای دولت ایران باشد، اگر عالیجاه رفیع جایگاه، جلالت و نبالت پناه، حشمت و شوکت دستگاه فرمانفرمای هندوستان قشون مزبوره را برای حراست حدود هندوستان ضرور نداشته باشد و اولیای دولت ایران خواهند برای امداد خود همان قشون را نگاه دارند و اگر بخواهند روانه هندوستان نمایند و در عوض قشون به طریقی که سبق ذکر شد و در عهدنامه مفصٌل مشخص خواهد شد وجه نقد برای اخراجات و تدارکات بازیافت نمایند.
فصل ششم- اگر قشون مذکوره به خواهش اولیای دولت ایران در جزیره خارک یا جای دیگر از سواحل عمٌان توقف نمایند، باید از جانب کارگزاران دولت ایران کمال شفقت و مهربانی نسبت به ایشان به عمل آید و به حکٌام و مباشرین بنادر فارس قدغن نمایند که هر قدر سیورسات آذوقه برای قشون مذکور ضرور و درکار باشد به نرخ و تسعیر عادله وقت به ایشان فروخته قیمت بازیافت نمایند.
فصل هفتم- اگر جنگ و نزاعی فیمابین دولت ایران و افغان اتفاق افتد، اولیای دولت انگلیس را در آن میانه کاری نیست و به هیچ طرف اعانت و امداد نخواهد کرد، مگر آنکه به خواهش طرفین واسطه صلح گردد.
فصل هشتم- این عهدنامچه میمونه، به رسم و معنی عهد محافظت مرقوم و در ضمن العهد شرط رفت که مادامی که این عهد جاوید به رسوم و شروط مقرٌره مفصٌله بین الدولتین برقرار است، اولیای دولت دوران مدٌت ایران عهد و شرطی که مخالف دوستی دولت انگلیس و باعث اهانت و اضرار ایشان در حدود هندوستان بشود با هیچ‌یک از طوایف فرنگ ننمایند.
امید که این عهد همایون خجسته تا ابد پایدار باد و این پیوند میمون به اولیای هر دو دولت محاسن و فواید آثار گردد. ما که وکلا می‌باشیم به راستی و استحکام این عهدنامه مبارکه را دستخطٌ و مهر گذاشته‌ایم. به تاریخ نوزدهم ماه مارچ سنه یک هزار و هشتصد و نه عیسوی مطابق بیست و پنجم شهر محرم الحرام سنه یک هزار و دویست و بیست و چهار هجری.
هو
سواد دستخط و امضای اعلیحضرت قدر قدرت امپراتور انگلستان است:
«ما که این عهدنامه مجمل را دیده‌ایم همه فصل‌ها و شروط آن را مقبول و منظور داشته‌ایم و داریم برای خودمان و هم برای وارثها و ولیعهدهای ما، و نیز قول شاهانه خود را می‌دهیم که همیشه موافق شروط این عهدنامه عمل و حسب المقدور ما کسی را اذن خلاف کردن آن نخواهیم داد. برای مربوطی این امر مهر بزرگ دولت خود را بر این عهدنامه مجمل چسبانده‌ایم و آنرا با دست مبارک خود دستخط کرده‌ایم، در قصر شاهانه ونزر به تاریخ هفتم شهر جمادی الاولی سنه عیسویه جلوس ما جارج شاه.»

پانویس 
کمپانی هند شرقی بریتانیا
کمپانی هند شرقی بریتانیا The British East India Company در ابتدا یک شرکت انگلیسی بود که ملکه الیزابت اول در ۳۱ دسامبر ۱۶۰۰ امتیازنامه‌ای سلطنتی را به هدف کسب امتیازهای تجاری در هندوستان به آن اعطا کرد. کمپانی مزبور نیمی از کنترل تجارت دنیا را در اختیار داشت بویژه تجارت پنبه، ابریشم، رنگ نیل، نمک، ادویه، چای، و تریاک. این شرکت که سرآغازی بر امپراتوری بریتانیا در هند شد، در عمل زمام امور هندوستان را تا هنگام زوال در سال ۱۸۵۸ در دست داشت. کمپانی هند شرقی بریتانیا در اوج اقتدار خود در سال ۱۸۰۳ میلادی ارتش حرفه‌ای به استعداد ۲۶۰٬۰۰۰ نفر داشت که دو برابر نیروی زمینی بریتانیا بود.
... 
منابع
جونز، سرهارفورد جونز، روزنامه سفر خاطرات هیئت اعزامی انگلستان به ایران، ترجمه مانی صالحی
قائم مقامی، جهانگیر، مقدمه‌ای بر شناخت اسناد تاریخی
میرزا ابراهیم شیبانی (صدیق الممالک)، منتخب التواریخ
محمد تقی لسان الملک سپهر، ناسخ‌التواریخ
عبادی جامخانه، رضا. رستم‌نژاد، علی، تحلیلی بر قراردادها و عهدنامه‌های عصر قاجاریه
نائبیان، جلیل، روابط ایران با دول خارجی در دوران قاجاریه
گرانت واتسن، رابرت، تاریخ قاجار، ترجمه عباسقلی آذری
شمیم، علی اصغر، ایران در دوره قاجار
فیروز کاظم‌زاده، روس و انگلیس در ایران، ترجمه منوچهر امیری
موریه، جیمز جاستینین، سفرنامه جیمز موریه
محمود، محمود، تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن نوزدهم

...
همه نوشته‌ها و ویدئوها در آدرس زیر است:
... 
همنشین بهار 

برای ارسال این مطلب به فیس‌بوک، آیکون زیر را کلیک کنید:
facebook


عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (۱)
Treaty of Finckenstein
پیمان فینکنشتاین

عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (۱)</br>Treaty of Finckenstein</br>پیمان فینکنشتاین

این بحث به عهدنامه فینکنشتاین(فین کن‌اشتاین) می‌پردازد که بیش از دو قرن پیش، فتحعلی‌شاه قاجار و ناپلئون بناپارت امضا کرده‌اند. ناپلئون می‌خواست با انگلیس بجنگد تا فتوحات خود را گسترش دهد اما آن کشور جزیره‌ای بود با نیروی دریایی مجهز و قوی، ازهمین‌رو تصمیم گرفت به مهم‌ترین مستعمره انگلیس(هندوستان) حمله کند. اما برای راه‌یابی به هند بایستی روابط خوبی با ممالک شرقی برقرار می‌شد و ایران که مرز مشترک با هند داشت برای این منظور مناسب بود. برای پی‌ریزی یک قرارداد دفاعی(که بعداُ به پیمان فینکنشتاین شهره شد)، ناپلئون نمایندگانی به دربار فتحعلیشاه فرستاد.

غبارزدایی از آینه‌ها - عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر
Algiers Agreement
+ متن کامل قرارداد

غبارزدایی از آینه‌ها - عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر</br> Algiers Agreement </br> + متن کامل قرارداد

عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر اشاره به قراردادی میان کشورهای ایران و عراق با وساطت الجزایر است، که خط مرزی ایران و عراق در آب‌های اروندرود را تعیین کرد. اَروَندرود(شط العرب) رودخانهٔ پهناوری است در جنوب غربی ایران و در مرز ایران و عراق که از همریزش رودهای دجله، فرات و سپس کارون پدید آمده‌است.
ایران و عراق پیشینه درگیری‌های دیرپا بر سر مالکیت و حق بکارگیری از این رودخانه دارند. این درگیری‌ها پیشینه‌ای دراز دارد و از زمان همجواری امپراطوری عثمانی با مرزهای غربی ایران آغاز شده‌است. در طول این مدت قراردادهای بیشماری برای چگونگی بهره‌برداری از رودخانه میان دو کشور به امضاء رسیده‌ که مهمترین آن، پیمان ۱۹۷۵ الجزایر می‌باشد که بخشی از آن دربارهٔ تعیین مرز در محل رودخانه‌است.

غبارزدایی از آینه‌ها
خطابه دکتر مصدق در دیوان بین‌المللی دادگستری(دادگاه لاهه)

غبارزدایی از آینه‌ها</br>خطابه دکتر مصدق در دیوان بین‌المللی دادگستری(دادگاه لاهه)

سال ۱۳۳۰ وقتی دکتر مصدق به نخست‌وزیری رسید، زمزمه ملی‌شدن نفت در همه ایران پیچید. دولت انگلیس، در واکنش به این اوضاع، شکایتی علیه ایران تسلیم دیوان لاهه نمود. به دنبال طرح این شکایت دولت مصدق اعلام کرد که چون معاهده مزبور یک قرارداد بین‌المللی نیست، لغو آن به منزله نقض قوانین بین‌المللی به‌شمار نمی‌رود. دولت انگلستان شکایت تازه‌ای تسلیم شورای امنیت کرد. دکتر مصدق با این استدلال که این منازعه بین دولت ایران و یک شرکت بازرگانی است و نه منازعه‌ای میان دو دولت که در صلاحیت شورای امنیت باشد، حرف خود را به کرسی نشاند...

غبارزدایی از آینه‌ها
عهدنامه مودّت بین ایران و ایالات متحده
Iran-United States Treaty of Amity 

غبارزدایی از آینه‌ها</br> عهدنامه مودّت بین ایران و ایالات متحده

بحث تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک که از داستان تکامل و انسان‌های اولیه آغاز شده و تا دوران کنونی ادامه خواهد داشت، اکنون به نیمه اول قرن بیستم نزدیک شده‌است. در بخشهای آتی، وقایع ۱۹۵۵ و عهدنامه مودّت هم بحث خواهد شد.
این روزها که ایران با پیش‌کشیدن عهدنامه مزبور دادخواستی را به دبیرخانه دیوان لاهه تسلیم کرده‌‌، اشاره به آنرا ضروری می‌دانم، با این یادآوری که بحث همه جانبه و دقیق در این مورد کار حقوقدانان است و در صلاحیت من نیست.

رقص شعر تن است و شریعت با آن بیگانه
با من تا پایان راه عشق برقص

رقص شعر تن است و شریعت با آن بیگانه</br>با من تا پایان راه عشق برقص

ترانه «با من تا پایان راه عشق برقص» Dance Me to the End of Love، کششی لطیف و رابطه‌ای عاطفی و عمیق را که چونان یک نهال زیبا سر از خاک برآورده و به برگ و بار نشسته، به تصویر می‌کِشد. نهالی که البته با گردباد زمان گلاویز خواهد شد.
ترانه «با من تا پایان راه عشق برقص» شنونده دردمند را در خود می‌برَد و به شعف و غم می‌کشانَد، غمهایی که از جنس غصه نیست. غم‌هایی که قدمش مبارک باد. در شرایطی که ایران خاک پاک ایزدی در حصار ظلمت اهریمن است و دشمنان رحمت و مهر بر آن یأس و محنت می‌بارند، به شور و شادی و به موسیقی و رقص نیاز داریم. به رقص، که شعر تن است و شریعت با آن بیگانه.

تنگهِ هرمز، طلایی آبراهِ نفتیِ جهان
Strait of Hormuz 

تنگهِ هرمز، طلایی آبراهِ نفتیِ جهان

تنگهٔ هرمز دومین تنگه بین‌المللی شلوغ دنیا، آب‌راهی است بین استان هرمزگان ایران و استان مُسَندَم عمان که دریای عمان را به خلیج فارس می‌پیوندد. این گذرگاه یکی از راهبردی‌ترین مسیرهای بین‌المللی کشتیرانی در جهان به شمار می‌آید. طول این آبراه ۱۵۸ کیلومتر و عرض آن بین ۵۶ تا ۱۸۰ کیلومتر می‌باشد. ژرفای تنگه هرمز به دلیل شیب تند کف آن از قسمت شمال به جنوب متغیر است. در تنگه هرمز هفت جزیره ایرانی هرمز، قشم، لارک و هنگام، تنب بزرگ، تنب کوچک و جزیره ابوموسی قرار دارد.
تنگه هرمز در طول تاریخ شاهد منازعات بین‌المللی بسیار میان پادشاهان ایران با اسپانیایی‌ها، پرتغالی‌ها، بریتانیایی‌ها و آمریکایی‌ها بوده‌است. بویژه در زمان نادرشاه، شاه عباس، محمدرضا شاه و دورانی که اکنون بسر می‌بریم.

مسعود رجوی و «پرچم»اش
از «جیم» تا «عین جیم»

مسعود رجوی و «پرچم»اش </br> از «جیم» تا «عین جیم»

برای سرنگونی رژیم و برای استقرار «آلترناتیو دمکراتیک – انقلابی»، عامل ایدئولوژیکی بقاء عنصر راهگشا و کلید نجات، انقلاب مریم است و مکانیزم عملیات جاری و شستشوی ایدئولوژیکی در ابتدای وادی «ج» تا ندهد طعمه و شیطان رجیم. بخصوص که مانند درختی که آب و آفتاب و هوای بهاری از آن دریغ شده باشد، دشمن، ما را از سرزمین و ملأ خودمان بیرون رانده و ناگزیر از هجرت انقلابی نموده‌ و علاوه بر مسائل ایران، از مسائل منطقه‌ای(مانند جنگ کویت) و مسائل بین‌المللی (مانند جنگ افغانستان و لیست تروریستی) آسیب‌ پذیر هستیم.

گفتگوی مسعود رجوی
با دستگاه اطلاعاتی صدام حسین (قسمت آخر)
مذاکرات با سپهبد طاهر جلیل حبوش (اواسط سال ۲۰۰۱)

گفتگوی مسعود رجوی</br> با دستگاه اطلاعاتی صدام حسین (قسمت آخر)</br>مذاکرات با سپهبد طاهر جلیل حبوش (اواسط سال ۲۰۰۱)

مسعود رجوی: کاردار عراق در تهران بعد از جریان صیاد شیرازی علیه ما حرف زده‌ و آن عملیات را تروریستی و ناجوانمردانه خوانده‌است. من با استاد طارق عزیز این مطالب را گفته‌ام و ایشان از من عذرخواهی کردند.
حبوش: (...)شما برای ما غریبه یا یک هم‌پیمان تجاری نیستند. استاد عزت ابراهیم هر کدام از وزراء را مورد خطاب (دستور) قرار داد که استاد مسعود رجوی جزء ما و مثل ما می‌باشد... بیان آن مطالب[توسط کاردار عراق در تهران] تاکتیکی است. من نمی‌خواهم فکر شما مشغول رسانه‌ها و اخبار این طرف و آن طرف شود.
حبوش [رو به مسعود رجوی]: ما در سال چه قدر برای مجاهدین نفت در نظر گرفته بودیم؟ مسعود رجوی: 5 میلیون بشکه در سال بوده‌است. حبوش (خطاب به افسران مخابرات): به سید الرئیس نامه بنویسید، مبنی بر این که برادر مسعود رجوی درخواست سهمیه بیشتر دارد.

گفتگوی مسعود رجوی
با دستگاه اطلاعاتی صدام حسین (۴)
مذاکرات با سپهبد طاهر جلیل حبوش (اواخر سال ۲۰۰۰)

گفتگوی مسعود رجوی</br> با دستگاه اطلاعاتی صدام حسین (۴)</br>مذاکرات با سپهبد طاهر جلیل حبوش (اواخر سال ۲۰۰۰)

مسعود رجوی: ما دو تا هدف در شهر موسیان داشتیم، یکی مال مزدوران نیروهای بدر که شما به ما مأموریت داده بودید و یکی مقر نیروهای انتظامی در موسیان است، یک نفر نظامی آمد و گفت من کمکتان می‌کنم و ما هم انجام دادیم، قبلش نیز به شما اطلاع دادیم. حبوش: نام سوژه‌ای که به شما دادیم تصفیه‌اش کنید چه بود؟ مسعود رجوی: یکی از نیروهای 9 بدر در موسیان بود.
حبوش: اگر عملیات انفجار در داخل شهرها[ی ایران] مانعی ندارد موافقیم ولی اگر درگیری نظامی باشد، خیر. مسعود رجوی: ما نفوذ می‌کنیم، شهر را دور می‌زنیم، نقطه مناسبی پیدا می‌کنیم و از آنجا شلیک می‌کنیم...شما را قبل از اجرای عملیات حتماً آگاه می‌سازیم.

گفتگوی مسعود رجوی
با دستگاه اطلاعاتی صدام حسین (۳)
مذاکرات با سپهبد طاهر جلیل حبوش (در سال ۲۰۰۰)

گفتگوی مسعود رجوی</br> با دستگاه اطلاعاتی صدام حسین (۳)</br>مذاکرات با سپهبد طاهر جلیل حبوش (در سال ۲۰۰۰)

سپهبد حبوش: استاد مسعود حفظ سلامتی شما به اندازه حفاظت از سلامتی رئیس جمهوری عراق مهم می‌باشد، باور کنید این تعارف نیست، دستور رئیس جمهور عراق است که از شما کاملاً محافظت به عمل آید. زیرا به قول ایشان «سلامتی استاد مسعود سلامتی من است» حتی اگر خطری برای تو پیش آید خودم شخصاً می‌آیم در خانه شما نگهبانی می‌دهم و از شما محافظت می‌کنم، زیرا شما برادر واقعی ما هستید و ما شما را در سال 1991 خوب امتحان کردیم...

انقلاب تابستانی
summer_solstice

انقلاب تابستانی</br>summer_solstice

اوج ارتفاع خورشید
در نیمکره شمالی (که بخشی از پهنهٔ بیشتر قاره‌ها در آن جای گرفته‌اند)، اول تیرماه، طولانی‌ترین روز و مصادف با انقلاب تابستانی Summer solstice است.
در این روز قطب شما، بیش از هر زمان دیگر(به اندازه بیست و سه و نیم درجه بسوی خورشید متمایل است و نور خورشید به برخی از سرزمین های نیمکره شمالی عمود می تابد...

گفتگوی مسعود رجوی
با دستگاه اطلاعاتی صدام حسین (۲)
مذاکرات با سپهبد طاهر جلیل حبوش (سال ۱۹۹۹)

گفتگوی مسعود رجوی</br>با دستگاه اطلاعاتی صدام حسین (۲)</br>مذاکرات با سپهبد طاهر جلیل حبوش (سال ۱۹۹۹)

برادر مسعود به تو می‌گویم که ما سر هر مسئله که به توافق برسیم با شما خواهیم بود در اجرا. اما اگر به شما گفتم: ایست (عملیات متوقف شود) علت آن را شما باید بدانید تا برای شما ابهامی پیش نیاید، نباید به شما بگوییم «ایست.» ولی علت آن را ندانید و در ابهام باشید. با توجه به دشمن مشترک
چه بسا در آینده نزدیک با توجه به آینده و چشم انداز مخابرات شما را برای مأموریت‌هایی مکلف کنیم. از حالا ما به عنوان یک تیم کار می‌کنیم، یعنی از شما کارهایی را خواهیم خواست، چون دشمن مشترک داریم.
الان درخواست‌های شما را مورد بررسی قرار می‌دهیم

بی‌خیال سیاست، عشق را عشق است
کازابلانکا و ترانه As time goes by
همچنان که زمان می‌گذرد 

بی‌خیال سیاست، عشق را عشق است</br>کازابلانکا و ترانه As time goes by

ترانه زیبای As time goes by همچنان که زمان می‌گذرد، فیلم خاطره‌انگیز و رمانتیک کازابلانکا Casablanca یکی از بهترین فیلم‌های سیاه و سفید تاریخ سینما را تداعی می‌کند.
فیلم مزبور ماجرای عاشقانه‌ای را به تصویر می‌کشید. داستان مردی که میان «عشق، و انسان خوب بودن» نمی‌داند چه خاکی بر سرش بریزد. او می‌بایست بین «عشق به زن مورد علاقه‌اش» و «کمک به فرار یک مبارز از دست حاکمیت وابسته به فرانسه ویشی» تنها یکی را انتخاب کند

گفتگوی مسعود رجوی
با دستگاه اطلاعاتی صدام حسین (۱)
مذاکرات با سپهبد صابر الدوری

گفتگوی مسعود رجوی</br> با دستگاه اطلاعاتی صدام حسین (۱)</br>مذاکرات با سپهبد صابر الدوری

از گفت و شنود آقای مسعود رجوی با مقامات استخبارات و اطلاعات عراق در زمان صدام حسین (صابر الدوری و طاهر جلیل حبوش و...) سالیان دراز می‌گذرد. صحبت‌های رد و بدَل شده، کلمه به کلمه ثبت و ضبط شده و مقامات عراقی (چه زمان صدام و چه یعد از روی کارآمدن حزبُ الدّعوهٔ اسلامی) به آن اشراف کامل داشته و دارند.
قاتلین زندانیان سیاسی نیز بعد از سال ۲۰۰۳ به گونی بزرکی از اینگونه ملات‌ها (کاست و نوار ویدئو) دسترسی داشتند و به‌واسطه امثال مالکی و ابراهیم الجعفری به‌شرح‌تر در جریان آن قرار گرفتند و بارها در تلویزیون و روزنامه‌های حکومتی عَلَم کردند و از آن سریال و سناریو ساختند. پُر پیداست که بر مقامات اطلاعاتی اشغالگران عراق (سیا و...) نیز پوشیده نماند و تنها مردم ستمدیده ایران نا محرم بوده و هستند.

گفت‌و‌شنود با دکتر ایرج واحدی پور (۱)
انقلاب را ذبح کردند 

گفت‌و‌شنود با دکتر ایرج واحدی پور (۱)

ستمگران، همیشه تلاش کرده‌اند صاحب اختیار وقایع اتفاقیه باشند و با روایت‌های ناصواب در آن دست ببرند. می‌کوشند آرشیو را – خاطرات و یادمان‌ها را - کنترل کنند تا به واسطه آن، حافظه جمعی را کنترل کنند.
قاتلین زندانیان سیاسی، بهترین فرزندان مردم را به زندان انداختند، کشتند، به دار آویختند، اما به آن بیداد بسنده نکرده، می‌کوشند کسانی را که در کمیته مشترک و فرمانداری نظامی شکنجه شدند و اکنون سر بر خاک نهاده اند را لکه دار کنند. از همین رو، مبارزه با فراموشی یک وظیفه تاریخی است و یادمانها را باید از خاطره فردی به حافظه اجتماعی منتقل کنیم تا آیندگان بهتر و دقیقتر گذشته را درک و تحلیل کنند.

گفت و‌شنود با دکتر کریم قصیم (۵)
بیداری بزرگ می‌آید و آفتابِ حقیقت می‌دَمد 

گفت و‌شنود با دکتر کریم قصیم (۵)

چگونه می‌شود کسانی را که همیشه لب تیغ بودند اما وفادار ماندند و راز شخصیتی و ساختار جان و وجودشان وفاداری به ایران و آزادی است، وصل به دشمن جلوه داد؟
بی اختیار بیاد امضای زشت رومن رولان در محکومیت آندره ژید می‌افتم و کلوخ انداختن شبلی به منصور حلاج مّد نظرم می‌آید. پس هر کسی سنگی می‌انداخت. شبلی گِلی انداخت. حسین بن منصور آهی کرد. گفتند: «از این همه سنگ چرا هیچ آه نکردی؟ از گِلی آه کردن چه سرّ است؟ گفت: «از آن که آنها نمی‌دانند، معذورند. از او سختم می‌آید که می‌داند که: نمی‌باید انداخت.

تاریخ پر فراز و نشیب کره شمالی
History of North Korea 

تاریخ پر فراز و نشیب کره شمالی

این بحث به شبه‌جزیره کره و مشخصاً کره شمالی می‌پردازد.
هرچه فاصله ما با یک واقعه تاریخی دور و دورتر باشد این خطر را دارد که بخواهیم از جایگاه و پنجره شرایط امروز به وقایع دیروز بنگریم. به همین دلیل است که گاه شاهد برداشت‌های مختلف و حتی متضاد از یک واقعه تاریخی هستیم که بجای پرده برافکندن از آن واقعه، خود پرده‌ای دیگر برآن واقعه شده و دستیابی به واقعیت رخداد را دشوارتر می‌سازد. مغالطه داوری پسینی aposteriori دربارهٔ رویدادهای پیشینی apriori واقعی است.

Nuclear waste
دفن زباله‌های اتمی روسیه در ایران صحت ندارد

Nuclear waste</br>دفن زباله‌های اتمی روسیه در ایران صحت ندارد

عملکرد کسانیکه در میهن ما از پستان دین شیر دنیا می‌دوشند و حرث و نسل ما را تباه کرده کرده‌اند محکوم است اما آیا مرزبندی با عسل پوشان سرکه فروش که ایران ستمدیده را به خاک سیاه نشانده‌اند، باید ما را به هم‌آوازی با فاکس نیوز و العربیه و جان بولتون و محمد بن سلمان بکشاند و برای نخست وزیر کشوری که ۲۰۰ کلاهک اتمی دارد و همواره در اینباره به جهانیان دروغ گفته است، دست تکان دهد؟
گوش باز و چشم باز و این عمی(عما) - حیرتم از چشمبندی خدا

اورنامو Ur-Nammu
قدیمی‌ترین قانون شناخته‌شده بشری 

اورنامو Ur-Nammu

بعد از گفت‌و شنود با خانم هایده ترابی پیرامون گل‌نوشته کورش (واقعیت دارای حقیقت‌های گوناگونی است) فکر کردم اشاره به قدیمی‌ترین قانون شناخته‌شده بشری قانوننامه اورنامو Ur-Nammu ضروری است، بخصوص که بسیاری از ما گمان می‌کنیم قانون حمورابی Code of Hammurabi نخستین است. البته تا اوایل سدهٔ بیستم، خیلی‌ها اینگونه می‌پنداشتند، اما بعداً مجموعه قوانین قدیمی‌تر بدست آمد.

گفت‌و‌شنود با خانم هایده ترابی - استوانه گِلی کورش
واقعیت دارای حقیقت‌های گوناگونی است 

گفت‌و‌شنود با خانم هایده ترابی - استوانه گِلی کورش

هارولد پینتر Harold Pinter نمایش‌نامه‌نویس انگلیسی که نخستین آثار او را در دستهٔ تئاتر پوچی قلمداد کرده‌اند و سال ۲۰۰۵ میلادی برندهٔ جایزه نوبل ادبیات شد، گفته است «واقعیت دارای حقیقتهای گوناگونی است» حقایق فراوانی وجود دارند که با یکدیگر در چالشند، از یکدیگر پرهیز دارند، یکدیگر را بازمی تابانند، یکدیگر را نادیده می‌گیرند و یکدیگر را به سخره می‌گیرند، گاه چنین احساس می‌کنی که حقیقتِ لحظه را در دست داری، سپس از میان انگشتانت می‌لغزد و ناپدید می‌شود.