Wednesday 5 October 2022 / چهارشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۱

 

انقلاب گیسوان
«زن، زندگی، آزادی» (ژن، ژیان، ئازادی)

 

در ویدئو، «گیلگمش» و «کیهان کَلهُر» را، اشتباه تلفظ کردم و پوزش می‌خواهم.

«ما از اولین مردمان دنیاییم که بر زمین کاشتند و دِرَویدند، اولین مردمی که اسب را رام کردند، کاریز زدند و فرش بافتند. همان مردمی که چندی پس از غلبه اجانب، دبیری دیوان حکومت اُمَوی را در دستِ دانایی و حکمتِ خویش گرفتند و به آنان آداب حکومت و کشورداری و حتی معاشرت ‌و ادب آموختند. در این چهار دهه سعی کردیم با شما نیز به‌جای زبان لعن و نفرین و اعدام و حد و تعزیر، به زبان فرهنگِ برخواسته از تمدن‌مان سخن بگوییم اما پیداست که نیاموختید و کماکان بر سر کبر و تفرعُن‌ید، البته اُمویان هم نیاموختند و شد آنچه باید می‌شد...» (کیهان کَلهُر)
شعار «زن، زندگی، آزادی» (ژن، ژیان، ئازادی)، نخستین‌بار توسط زنان مبارز کرد در کردستان ترکیه استفاده شد و به سایر تجمعات اعتراضی سطح جهان راه یافت. در ایران اول‌بار در مراسم تدفین «مهسا امینی» در گورستان آیچی شهر سقز و سپس در سنندج و سایر شهرهای ایران سر داده شد و در روزهای بعد به تظاهرات دانشجویان در دانشگاه تهران هم راه یافت. ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۲، روزنامهٔ لیبراسیون فرانسه در واکنش به خروش جوانان ایران، شعار «زن، زندگی، آزادی» را به زبان فارسی در صفحهٔ اول خود چاپ کرد.
 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
با این یادآوری که در جانباختن مهسا و مهساهای میهن‌مان، مسؤولیت حکومتیان و کسانیکه از پستان دین شیر دنیا می‌دوشند، تردید برنمی‌دارد، به بخشی از قصیده شاعر بزرگ تونس «أبوالقاسم الشابی» که اُم‌کلثوم و فِیروز و حلیم رومی، هم با صدای زیبایشان خوانده‌اند. اشاره می‌کنم.
إذا الشّعْبُ یوْمَاً أرَادَ الْحَیاةَ - فَلا بُدَّ أنْ یسْتَجِیبَ القَدَرْ
وَلا بُدَّ لِلَّیلِ أنْ ینْجَلی - وَلا بُدَّ للقَیدِ أَنْ ینْكَسرْ
روزی که مردم زندگی را برگزینند سرنوشت ناگزیر است که به خواسته‌هایشان گردن نهد. پس تاریکی‌ها ناچار زدوده می‌شود و بند‌ها بی شک در هم می‌شکنند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
وقایع اتفاقیه این روزها و حضور پر شور جوانان [غالباً ۱۶ تا ۲۴ ساله]، که از بیداد آخوندها، به ستوه آمده و به سیم آخر زده‌اند، شورش‌های اوایل دهه هفتاد در مشهد و نجف آباد و اسلامشهر و قزوین را تداعی می‌کند. این رویدادها همچنین یادآور شورش فلاخن(La Fronde) است که بین سال‌های ۱۶۴۸ و ۱۶۵۳ میلادی در دو مرحله، فرانسه را به ولوله و آشوب کشاند. معترضین در برابر خشونت حکومت، از فلاخَن و قُلوَه‌سنگ استفاده کرده، ادعاهای مشروع خود را به رُخ می‌کشیدند. شورش فلاخَن(لَه فِروُند) در بحبوحه جنگ فرانسه با اسپانیا، پاریس را تکان داد. در شورش مزبور پارلمان و اشراف ناراضی، به افزایش مالیات معترض بودند اما در میهن ما مهساهای دلیر، حدیث آزادی را فریاد می‌زنند. در رُمان سه تفنگدار اثر الکساندر دوما، به شورش فلاخن اشاراتی شده‌است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
عصیان به حق جوانان ایران یادآور وقایع تکان دهنده ۱۸۴۸ اروپا هم هست که گرچه سرکوب شد اما حیات سیاسی آن قاره را تغییر داد. نه تنها استقرار جمهوری را در فرانسه تامین کرد، باعث شد تا ایتالیای تکه‌تکه شده، همچنین آلمان بهم‌ریخته که آنزمان صاحب اختیارش عملاً اتریش بود، وحدت خود را باز یابند. پیامدهای مهم دیگری هم داشت که در این بحث نمی‌گنجد...

برگردیم به ایران و آنچه این روزها در خیابان می‌گذرد.
از شعارها علیه سردمداران حکومت که بگذریم، تا کنون، تظاهرات با همه شور و هیجانش، فاقد بیان سیاسی مشخص است. ضمنا آنچه تا همین الآن در جمع تظاهرکنندگان، شنیده شده، شعارهایی چون «رضا شاه روحت شاد» و «ای شاه ایران برگرد به ایران»، نبوده‌است، نه از این دست شعارها بطور جمعی شنیده شد نه حتی یکبار نام «رهبران عقیدتی» تشکیلات مستقر در آلبانی. البته شعارهای تشکیلات مربوطه را کسانی سر دادند:
خامنه‌ای قاتله / ولایتش باطله... مرگ بر ستمگر / چه شاه باشه چه رهبر
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
وقتی به مشروعیت ادعاهای یک ملت دهن‌کجی می‌شود، البته، امثال پمپئو که آزادی برایشان تجارت است، نه آرمان، کُرکُری می‌خوانند، البته. اما، آلودگی‌های این چنین نیز، ریشه در ابتذال آخوندی دارد. معلوم است چرا
وقایع اتفاقیه این روزها نیز، پی‌آمد طبیعیِ ضعیفه پنداشتنِ زنان، سرکوبِ درازمدت و دَهن‌کجی به انتظارات به حق مردم و ممنوع بودنِ سیاست اعتراضی در چارچوب قانون است.
در غم «ملت» ایران؛ مُژه تَر باید کرد
موکَنان، مویه‌کُنان، خاک به سر باید کرد
تا کمانی نشود قامتی از بار ستم
در ره تیر بلا، سینه سپر باید کرد
ادیب برومند
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
در انقلاب گیسوان شاهد گیسو بریدن زنان معترض به بیداد هستیم که زلف بر باد می‌دهند. براستی چه معنایی دارد قيچی بر گيسوی زیبای خود گذاشتن؟ زنانی که گیسوی خو را می‌برُند لابد زبان حال‌شان این هم هست
«شما هستی ما را با رشته مو و گيسوانمان به بند کشيده‌ايد، پس ما هم اين رشته را می‌بریم». این اوج اعتراض یک زن شریف و زیباست. در اسطوره‌های ایرانی گیسوی زن، جایگاهِ نمادین چندگانه‌ای دارد و ریشه آئین «بریدن گیسو» به ژرفای تاریخ باز‌می‌گردد. «گیلگمش»، نخستین کسی است که در سوگ دلدارش «انکیدو» دست به چنین کاری می‌زند. «رودابه» گیسوی خود را برای رسیدن به دلدارش «زال» فرومی‌آویزد و فرنگیس آن را در سوگِ سیاوش می‌بُرد.
ز سر ماهرویان گسسته کمند
خراشیده روی و بمانده نژند
همه بندگان موی کردند باز
فرنگیس مشکین کمند دراز
برید و میان را به گیسو ببست
به فندق گل ارغوان را بخَست
آری، فرنگیس گیسوانش را در سوگ سیاوش می‌بُرد. چرا؟ چون «خون در زمین فرو نرفت؛ روی زمین پخش شد، از زیر هر سنگ جوشید و جوشید و به راه افتاد. هر کس آن را می‌دید می‌فهمید جایی بی‌گناهی را کشته‌اند.»...
چه کسی می‌گوید «سیاوش» مُرده است؟ او زنده است
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
کَه‌س نَه‌ڵێ «مهسا» مُردوه‌، «ژینا» زیندوه‌
چه کسی می‌گوید «مهسا» و مهساها مُرده‌اند؟ آنها زنده هستند...
 
 

░▒▓ همه نوشته‌ها و ویدئوها در آدرس زیر است: 
...
همنشین بهار 
 

برای ارسال این مطلب به فیس‌بوک، آیکون زیر را کلیک کنید:
facebook


دالان زنگِزور Zangezur corridor

دالان زنگِزور Zangezur corridor

زنگِزور منطقه‌ای تاریخی و جغرافیایی در ارمنستان شرقی است و امروزه با استان سیونیک Syunik Province مطابقت دارد. سال ۱۸۱۳، روسیه با عهدنامه گلستان، زنگزور را از ایران گرفت. ادعا شده کریدور زنگزور، یکی از مسیرهای اصلی «ابتکار یک کمربند و یک راه» Belt and Road Initiative (راه ابریشم جدید) است که چین را از طریق آسیای مرکزی و قفقاز به ترکیه و اروپا وصل می‌کند. کریدور زنگِزور همان خطوط ریلی شوروی سابق است.

طالقانی، آیتِ مدارا و شرح صدر

طالقانی، آیتِ مدارا و شرح صدر

خانم‌ها و آقایان محترم سلام بر شما. این بحث به آیت‌الله طالقانی اشاره دارد که ۱۹ شهریور سال ۵۸، از خاکیان گسست و درگذشتِ وی ایران را تکان داد.
هر سال که شهریور ماه فرا می‌رسد یادها و نام‌هایی در خاطر من زنده می‌شود. یادها و نام‌هایی که گرچه هیچ ربط منطقی با هم ندارند اما به‌نوعی، به تاریخ پُر فراز و نشیب میهن‌مان مربوط است و من هم کم و بیش در موردشان نوشته‌ام. بعد از اشاره وقایع شهریور ماه، بحث اصلی - آیت‌الله طالقانی - را پی‌می‌گیرم.

گورباچف؛ پیشگام پایان جنگ سرد
Горбачев - пионер конца холодной войны 

گورباچف؛ پیشگام پایان جنگ سرد

خانم‌ها و آقایان محترم سلام بر شما. بعد از آنکه گورباچف به میهمانی خاک رفت یا بهتر بگویم شتر مرگ بر در خانه‌اش خوابید، فراز و فرود زندگی او مرا به مکث کشید. حاصل آن درنگ را با شما در میان می‌گذارم.
نمی‌خواهم به شرح کامل زندگی و آراء او بپردازم، سال‌ها پیش در این مورد نوشته‌‌ام، اینجا فقط اشاره‌وار، بیش از ۳۰ گزاره را با شما در میان می‌گذارم.

غبارزدایی از محمد بن زکریای رازی

غبارزدایی از محمد بن زکریای رازی

این بحث اشاره کوتاهی است به حکیم فرزانه، محمد بن زکریای رازی را که حدود هزار سال پیش پای تعقل و خرد را به میان کشید و از استادان یونانی طب و فلسفه، عبور کرد و به دید انتقادی به آنها نگریست، استقلال فکری خود را حفظ کرد و به اهمیت تجربه و مشاهده در علوم پی برد و تصریح نمود با خرد به شناخت زمین و آسمان و ستارگان و حتی آفریدگار نائل می‌شویم.
ضرورت طرح این بحث رواج چرند و پرند پیرامون آن حکیم فرزانه است آنهم از سوی کسانیکه یک ورق از آثار رازی را به زبان اصلی نخوانده‌اند و به تکرار گزاره‌های اثبات‌ناپذیر و غیرمُستند دلخوشند.

یادی از دکتر محمد رضا عاملی تهرانی

 یادی از دکتر محمد رضا عاملی تهرانی

می‌توان نگاه دکتر عاملی به ناسیونالیسم و برخی نوشته‌هایش را مانند مارکسیسم تجارتی استعمارگران و، بررسی انقلاب ششم بهمن نقد کرد، می‌توان همدمی‌اش را با حزب رستاخیز و امثال شریف امامی ‌و ازهاری و... زیر سؤال برد، می‌توان نظر او را که حرکت مردم بپاخاسته ایران در سال ۵۷ «توطئه استعمارگران رنگارنگ است»، واقعی ندانست اما، همه اینها دلیل نمی‌شود که چشم‌مان را بر اعدام ناحق وی ببندیم.

دو نامه قوام‌ السلطنه به پادشاه
و پاسخ دربار به نخستین نامه وی

دو نامه قوام‌ السلطنه به پادشاه </br>و پاسخ دربار به نخستین نامه وی

این مطلب به قوام السلطنه (میرزا احمد خان دبیر حضور) اشاره دارد، یکی از مهم‌ترین رجال سیاسی تاریخ معاصر که البته به اندازه اهمیتش هم محل مناقشه است. واکاوی سایه روشن‌های زندگی سیاسی او در صلاحیت من نیست.
آنچه در این بحث برجسته شده، نامه‌های رَد و بدَل شده میان محمدرضا شاه پهلوی و قوام‌ السلطنه است که از مهم‌ترین اسناد تاریخ سیاسی ایران محسوب می‌شوند.

استرادیواری ایران؛ «ابراهیم قنبری مهر»، به میهمانی خاک رفت

استرادیواری ایران؛ «ابراهیم قنبری مهر»، به میهمانی خاک رفت

استرادیواری ایران؛ ابراهیم قنبری مهر ( ۱۳۰۷-۱۴۰۱) بود. هنرمند دردمندی که امثال یهودی منوهین و داوید فیودورویچ اویستراخ، وی را می‌ستودند. همچنین نوازندگان خلاق ایرانی، حسین دهلوی، پرویز یاحقی، مهدی خالدی، روح‌اله خالقی، علی تجویدی، احمد عبادی، علی اکبر شکارچی، حبیب‌اله بدیعی، همایون خرم، فرامرز پایور، اسداله ملک، علی اصغر بهاری، فرهاد فخرالدینی و... همچنین بنان، عبدالوهاب شهیدی، شجریان، بانو مرضیه و...
ابراهیم قنبری مهر توانست سازی که اعراب از ایرانیان اقتباس کرده و عود می‌نامیند احیا و بربط بنامد.

مشروطه؛ بنیان‌هایِ ذهنی جامعهِ ما را تکان داد

مشروطه؛ بنیان‌هایِ ذهنی جامعهِ ما را تکان داد

این بحث به یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران که در اواخر سلطنت مظفرالدین شاه روی داد و در ایران منشاء قدرت را از آسمان به‌زمین کشید، اشاره دارد. انقلاب مشروطیت - جنبش بزرگی که جوهر و مضمونش جدا از مقوله آزادی و اصل تفکیک قوا، مسأله‌ی بازسازی میهن، رهایی از سلطه‌ی خارجی و برقراری امنیت و ثبات سیاسی در کشور بود. مشروطه بخشی ماندگار از تاریخ ما است و از یک زاویه می‌توان گفت نسبت تاریخ ایران به انقلاب مشروطه شبیه تاریخ معاصر اروپا به انقلاب کبیر فرانسه است.

نقاشی ‌دیواری مدرسه آتن Scuola di Atene
شاهکار رافائل سانزیو 

نقاشی ‌دیواری مدرسه آتن Scuola di Atene

نقاشی ‌دیواری مدرسه آتن Scuola di Atene (شاهکار رافائل) به دلیل پرسپکتیو دقیق، برجسته‌کردن فلسفه و فرهنگ یونان باستان و به تصویرکشیدن خردمندانی که ذکر و فکرشان شناخت علل اولیه بود، سرشار از ناگفته‌هاست.
تابلوی مزبور که بین سال‌های ۱۵۰۹ و ۱۵۱۱ نقاشی شده ، نزدیک ۸ متر پایه و ۵ متر ارتفاع دارد. شخصیت‌های اصلی در این اثر، افلاطون و ارسطو هستند اما شماری از مشهورترین فلاسفه یونان باستان، دانشمندان و دیگر شخصیت‌های شناخته شده به تصویر کشیده شده‌اند.

تلسکوپ جیمز وب؛ تاریخ کیهان را بازنویسی خواهد کرد
James Webb Telescope Space  

تلسکوپ جیمز وب؛ تاریخ کیهان را بازنویسی خواهد کرد

یکی از پیچیده‌ترین دستگاه‌هایی که بشر تا کنون ساخته؛ «تلسکوپ فضایی جیمز وب» James Webb Telescope Space، قرار است در فواصلی بسیار دورتر از تلسکوپ فضایی هابل Hubble Space Telescope، جانشین آن شود.
تلسکوپ فضایی جیمز وب بزرگ‌ترین و قدرتمندترین تلسکوپی است که تاکنون در فضا قرار گرفته‌است. این تلسکوپ؛ اتمسفر سیاره‌های دور را به دنبال نشانه‌های گازی بررسی می‌کند تا احتمال وجود حیات در آن‌ها مشخص شود.

محکومیت حمید نوری و استاندارد یاماشیتا
Command responsibility

محکومیت حمید نوری و استاندارد یاماشیتا</br> Command responsibility

این مطلب اشاره کوتاهی است به Command responsibility، «مسؤولیت فرمانده» یا «استاندارد یاماشیتا». ضرورت طرح این بحث، محکومیت حمید نوری در دادگاه استکهلم (سوئد) و پیامدهای آن است.
از آنجا که ارزش و اهمیت پرسش، بالاتر از پاسخ است، پرسیدنی‌ست آیا محکومیت حمید نوری، از خود او فراتر رفته، مسؤولین بالادستی را به چالش می‌گیرد؟

کودتای نوژه و عملیات شاهرخی

کودتای نوژه و عملیات شاهرخی

خانمها و آقایان محترم، سلام بر شما. این بحث اشاره کوتاهی است به عملیات نقاب که بعدها به نام کودتای نوژه معروف شد. درآغاز به دو نکته اشاره کنم. ۱- شرح وقایع Explanation (توصیف و تشریح)، با توجیه و داوری justification یکی نیست.
۲- نیت من؛ ثبت «امر واقع»، برای مبارزه با فراموشی است نه موضعگیری له یا علیه جریان و فردی. با ادب و فروتنی یادآور می‌شوم که در بند تصویر دیگران از خودم نبوده، به دنبال تأیید عمومی برای طرز تفکر خویش نیستم.

ترور میرزاده عشقی؛ خالق اولین اپرای ایرانی

ترور میرزاده عشقی؛ خالق اولین اپرای ایرانی

در این بحث؛ بعد از اشاره به ترور میرزاده عشقی، خالق اولین اپرای ایرانی، اسامی شاعران و نویسندگانی را که در دوران سلطنت زندانی شدند، قرائت می‌کنم.
با این یادآوری که، استبداد زیر پرده دین، و آنچه در این سالهای سیاه گذشت، اصلاً و ابداً با گذشته قابل مقایسه نیست. شاه و پدرش؛ قدمهای بزرگی به نفع ایران برداشتند. آری، اما راست‌های دیگر را هم باید گفت. اضافه کنم که نیّتِ من؛ ثبت امر واقع است، نه موضعگیری له یا علیه جریان و فردی

غبارزدایی از آینه‌ها
متن کاملِ قانون اساسی مشروطه و متمم آن

غبارزدایی از آینه‌ها</br>متن کاملِ قانون اساسی مشروطه و متمم آن

قانون اساسی مشروطه دربرگیرنده ۵۱ اصل است. سپس ۱۰۷ اصل به آن افزودند. سال‌های ۱۳۰۴ و ۱۳۲۸ و ۱۳۴۶ در قانون اساسی مشروطه تغییراتی داده شد.
قانون اساسی، عالی‌ترین سند حقوقی یک کشور، راهنمایی برای تنظیم قوانین دیگر، همچنین تعریف‌کنندهٔ اصول سیاسی، ساختار، سلسله مراتب، جایگاه، و حدود قدرت سیاسی دولت یک کشور، و تعیین و تضمین کنندهٔ حقوق شهروندان کشور است. هیچ قانونی نباید با قانون اساسی مغایرت داشته باشد.

مجلس مؤسسان و نطق رضاشاه در مجلس ۱۳۰۴

مجلس مؤسسان و نطق رضاشاه در مجلس ۱۳۰۴

▬ برای نگارش و تصویب قانون اساسی یک کشور یا اصلاح و بازنگری در آن «مجلس مؤسسان» تشکیل می‌شود.
▬ پس از استقرار مشروطیت در ایران سه بار مجلس مؤسسان در ایران تشکیل شد. همچنین بعد از انقلاب ۵۷ نیز یک بار این مجلس تشکیل شد.
▬ نخستین مجلس مؤسسان در سال ۱۳۰۴ خورشیدی شکل گرفت و اصول قانون اساسی را برای انقراض سلسله قاجار و استقرار سلطنت پهلوی تغییر داد.

ری و روم و بغداد (۵۲)

ری و روم و بغداد (۵۲)

خانم‌ها و آقایان محترم، دوستان دانشور و فرهنگ‌ورز، از راه دور و با قلبی نزدیک به شما سلام می‌کنم. این مطلب به یک موضوع واحد نمی‌‌پردازد. مثل خیالات آدمی که ری و روم و بغداد را درمی‌نوردد و دَم به دَم حالی به حالی می‌شود؛ دَرهم و بَرهم، پیچیده، ازهم‌پاشیده‌ و همراه با استعاره‌ است. مطالب پراکنده است و بهم ربط ندارد. تنها ممکن است یادآور این یا آن خاطره و سرگذشت باشد.

ری و روم و بغداد (۵۱)

ری و روم و بغداد (۵۱)

خانم‌ها و آقایان محترم، دوستان دانشور و فرهنگ‌ورز، از راه دور و با قلبی نزدیک به شما سلام می‌کنم. این مطلب به یک موضوع واحد نمی‌‌پردازد. مثل خیالات آدمی که ری و روم و بغداد را درمی‌نوردد و دَم به دَم حالی به حالی می‌شود؛ دَرهم و بَرهم، پیچیده، ازهم‌پاشیده‌ و همراه با استعاره‌ است. مطالب پراکنده است و بهم ربط ندارد. تنها ممکن است یادآور این یا آن خاطره و سرگذشت باشد.

شورش بدون رهبر اسلام‌شهر

شورش بدون رهبر اسلام‌شهر

۱۵ فروردین ۱۳۷۴، در اسلامشهر، مردم فقیر و حاشیه‌نشین که از افزایش تورم و کرایه‌ی حمل و نقل به تنگ آمده بودند همراه با جمع کثیری از ساکنین رباط کریم، سلطان‌آباد و صالح‌آباد به کوچه و خیابان ریختند و علیه حکومت به اعتراض برخاستند.
در خیابان‌ها لاستیک آتش زده شد و مردم، جاده‌ی ساوه به تهران را بستند. نیروهای دولتی واکنش نشان دادند و بسیاری دستگیر شدند. گفته می‌شود در جریان سرکوب معترضان حتی از هلیکوپترهای مجهز به تیربار نیز استفاده شده که نمی‌دانم چقدر واقعی‌ست.

تاریخ جهان دادگاه جهان است (۱۸)
جنگ جهانی دوم، ساختار اجتماعی و نظام قدرت در جهان را دگرگون کرد

تاریخ جهان دادگاه جهان است (۱۸)<br/>جنگ جهانی دوم، ساختار اجتماعی و نظام قدرت در جهان را دگرگون کرد

سال ۱۹۴۴ متفقین (آمریکا، شوروی، بریتانیا...) به فرانسه اشغال شده توسط آلمان، در طی عملیاتی در نرماندی حمله کردند و ضد حملات شوروی توانست قلمروهای ازدست رفته را بازپس بگیرد. با فرود متفقین در نورماندی در روز ۶ ژوئن ۱۹۴۴ سقوط رژیم نازی قطعی شد. سال‌های ۱۹۴۴ تا ۱۹۴۵، امپراتوری ژاپن مجبور هم به عقب‌نشینی از بسیاری از سرزمین‌های اشغالی در مرکز و جنوب چین و برمه شد و متفقین توانستند نیروی دریایی امپراتوری ژاپن را مجبور به عقب‌نشینی کنند و کنترل جزایر راهبردی غرب اقیانوس آرام را بدست بگیرند.

نامه زنده‌یاد احسان طبری از زندان

نامه زنده‌یاد احسان طبری از زندان

این نامه را بازجویان زنده‌یاد احسان طبری که مخاطب نامه را هم برنمی‌تابند، با نیات آلوده، به شبکه مجازی درز داده‌اند.